1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Yakuwe kuri
YTS.BZ

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Urubuga rwa firime YIFY:
YTS.BZ

3
00:00:10,190 --> 00:00:11,690
- Rero iyi seti ikurikira irarangiye.

4
00:00:11,690 --> 00:00:13,159
Tuzagira udushya
amakuru hano byihuse.

5
00:00:16,069 --> 00:00:19,849
Birashoboka ko asteroide ishobora guteza akaga
Kugaragaza aho ariho hose muri

6
00:00:19,849 --> 00:00:21,380
ikirere nijoro igihe icyo aricyo cyose.

7
00:00:21,380 --> 00:00:23,720
Twari hano rero kuri 12

8
00:00:23,720 --> 00:00:27,110
kugeza ku masaha 13 rimwe na rimwe
gufata ibyemezo

9
00:00:27,110 --> 00:00:29,239
ibintu turimo kubona niba arukuri

10
00:00:29,239 --> 00:00:31,310
cyangwa niba aribyo
urusaku inyuma.

11
00:00:39,619 --> 00:00:41,900
Kandi rero amahirwe yo kubona an
asteroide irashobora kwiyongera

12
00:00:41,900 --> 00:00:44,030
mugihe tugenda tugana kuri Uwiteka, werekeza iburasirazuba.

13
00:00:56,125 --> 00:00:58,704
- 6 3 0 2 5

14
00:01:10,009 --> 00:01:13,490
- Yoo ibi birashobora kuba ikintu,
yewe, basore reba ibyo.

15
00:01:14,719 --> 00:01:16,130
Ukurikije aya mashusho ane,

16
00:01:16,130 --> 00:01:19,490
iyi ni shyashya
hafi yisi ya asteroide.

17
00:01:19,490 --> 00:01:21,559
Twabonye imwe. Oya, nkuko ntabikora
tekereza ko ibyo bizaba.

18
00:01:21,559 --> 00:01:23,330
Twabonye I Yego. Oya, ni shyashya.

19
00:01:23,330 --> 00:01:24,710
Yego, Nabonye itangazo gusa kuva,

20
00:01:25,820 --> 00:01:27,589
Kuva ku mubumbe muto
ko babitangaje.

21
00:01:27,589 --> 00:01:29,719
Ngaho rero. Bam. Baho.

22
00:01:29,719 --> 00:01:31,639
Nukuri mubyukuri urutare runini nonaha.

23
00:01:31,639 --> 00:01:34,669
Birashoboka rwose
ikintu gishobora guteza akaga niba musore

24
00:01:34,669 --> 00:01:35,930
bari kuba hano kugirango bavumbure.

25
00:01:35,930 --> 00:01:39,830
PHA nibyo rwose
bakeneye. Yego, uru ni urutare runini.

26
00:01:39,830 --> 00:01:44,240
Yego, ni nominal hafi 230

27
00:01:44,240 --> 00:01:47,779
metero z'umurambararo, nini cyane

28
00:01:47,779 --> 00:01:51,800
kandi ni orbit ntarengwa
intera ihuza isi,

29
00:01:51,800 --> 00:01:53,869
bivuze uburyo yegereye

30
00:01:53,869 --> 00:01:56,839
ku nzira y'isi
isi izenguruka ni

31
00:01:56,839 --> 00:01:58,699
hagati yacu n'ukwezi.

32
00:01:58,699 --> 00:02:01,969
Nibirometero 150.000 gusa,

33
00:02:01,969 --> 00:02:05,630
nicyo gikomeye P-H-A-A-P-H-A
nkibi biza gusa

34
00:02:05,630 --> 00:02:09,665
inshuro ebyiri mu mwaka, bityo,
abo rero ni bo dushaka.

35
00:02:12,415 --> 00:02:14,545
Yego, nibyiza.

36
00:03:09,029 --> 00:03:10,680
- Iyo igice cya kilometero ebyiri z'ubugari

37
00:03:10,680 --> 00:03:13,140
ya comet igenda
Ibirometero 40 isegonda, ibice

38
00:03:13,140 --> 00:03:15,089
ya comet izakubita Jupiter,

39
00:03:15,089 --> 00:03:16,619
ibice bitatu biteganijwe gukubita,

40
00:03:16,619 --> 00:03:19,379
umubumbe uzasenyera mukarere kamwe,

41
00:03:19,379 --> 00:03:21,420
ahantu hamwe ku mubumbe wa Jupiter.

42
00:03:22,469 --> 00:03:24,450
- Ahagana mu 1993 twize

43
00:03:24,450 --> 00:03:26,969
ko hari comet yerekeza kuri Jupiter

44
00:03:26,969 --> 00:03:27,969
- Inyenyeri.

45
00:03:27,969 --> 00:03:30,599
Inkweto Levy icyenda yari a
inyenyeri yavumbuwe

46
00:03:30,599 --> 00:03:34,020
na Eugene na Carolyn
Inkweto na David Levy.

47
00:03:34,020 --> 00:03:37,050
Byerekanwe ko byacitse
kugeza mu bice.

48
00:03:37,050 --> 00:03:38,400
- Bakurikiranye inyuma ya orbit.

49
00:03:38,400 --> 00:03:41,039
Icyo kintu cyari cyarashize
Jupiter arahungabana

50
00:03:41,039 --> 00:03:42,689
- Hanyuma bakurikiranye orbit imbere

51
00:03:42,689 --> 00:03:45,599
kandi wasanze aribyo
kubona gukubita Jupiter na

52
00:03:45,599 --> 00:03:46,800
- Ibyo byabonye
- Abantu bose barishimye.

53
00:03:46,800 --> 00:03:48,180
Nukuri rwose, ubwambere

54
00:03:48,180 --> 00:03:50,159
ko izo ngaruka zagaragaye.

55
00:03:50,159 --> 00:03:54,059
Ingaruka zari ingenzi cyane muri
imiterere ya byose.

56
00:03:54,059 --> 00:03:56,610
- Twashoboraga kwitegereza an
Ingaruka kuwundi mubumbe.

57
00:03:56,610 --> 00:03:58,770
- Abahanga baracyabikora
menya ibyo bagiye

58
00:03:58,770 --> 00:04:01,950
kubona iri joro, ariko bo
menya ko baje

59
00:04:01,950 --> 00:04:04,499
ahantu heza ku isi kugirango tuyibone.

60
00:04:04,499 --> 00:04:05,670
- Umuryango w'isi yose,

61
00:04:05,670 --> 00:04:08,849
umuryango wubumenyi wari
kwitegura kureba ibyabaye.

62
00:04:08,849 --> 00:04:12,180
- Telesikopi iyo ari yo yose ishobora
reba ingaruka zakoze benshi,

63
00:04:12,180 --> 00:04:13,529
- Benshi bashingiye kubutaka
- Telesikopi.

64
00:04:13,529 --> 00:04:14,909
- Umwanya wa telesikope ya Hubble,

65
00:04:14,909 --> 00:04:16,260
- Amashusho yose kuva Hubble

66
00:04:16,260 --> 00:04:19,110
byagiye kurubuga byari
mu buryo butunguranye abantu bose babitayeho,

67
00:04:19,110 --> 00:04:22,469
- Ryari urufunguzo nyarwo kuri benshi
by'ibisubizo bya siyansi.

68
00:04:22,469 --> 00:04:25,710
- Nanone, - Galileo, wari
munzira igana Jupiter kuri

69
00:04:25,710 --> 00:04:29,279
- Igihe, telesikope ya NASA Infra
kigo cyari gifite ubukangurambaga

70
00:04:29,279 --> 00:04:31,979
yitangiye kwitegereza inkweto Levy.

71
00:04:33,179 --> 00:04:35,909
- Uku kwitegereza kwiruka kuri
inkweto Levy Ingaruka icyenda.

72
00:04:35,909 --> 00:04:38,190
Nibwo bwa mbere nitegereje kwiruka. Twebwe

73
00:04:38,190 --> 00:04:41,219
- Wari utangiye iri joro hamwe
hafi ya infragre ya ecran.

74
00:04:41,219 --> 00:04:42,750
- Mana ibyo ni byiza.

75
00:04:42,750 --> 00:04:44,729
- Twabonye ikintu
uzamuke kuri ecran.

76
00:04:44,729 --> 00:04:49,109
Mu byukuri byari induru,
kubyina byukuri

77
00:04:49,109 --> 00:04:52,049
kandi twabonye iki kintu cyiza gusa kimurika

78
00:04:52,049 --> 00:04:54,359
kandi byari bimeze, yego, twarabikoze.

79
00:04:54,359 --> 00:04:56,159
- Twese twari nk'abana
mu iduka rya bombo. I.

80
00:04:56,159 --> 00:04:59,429
- Tekereza imbaraga nyinshi
twabonye ntabwo ari ingaruka gusa

81
00:04:59,429 --> 00:05:01,679
ubwayo, ariko yari Uwiteka
Ubwoko bwa Gusubira inyuma.

82
00:05:01,679 --> 00:05:03,960
- Kandi iyo ibyo bice
guhinga mu kirere,

83
00:05:03,960 --> 00:05:06,659
bazanye ibintu byinshi

84
00:05:06,659 --> 00:05:09,779
imvura yaguye hasi kuri
igice cyo hejuru cy'ikirere,

85
00:05:09,779 --> 00:05:11,400
- Turashoboye gupima impinduka muri

86
00:05:11,400 --> 00:05:12,779
ikirere cyo hejuru cya Jupiter.

87
00:05:12,779 --> 00:05:14,969
Yatwigishije byinshi muburyo

88
00:05:14,969 --> 00:05:16,830
- Ingaruka zirabaho.

89
00:05:16,830 --> 00:05:20,010
- Abahanga bavuga niba agace
ingano imwe yakubise Isi,

90
00:05:20,010 --> 00:05:22,349
byasiga ikiriba
ubunini bw'ikirwa cya Rhode.

91
00:05:24,960 --> 00:05:27,599
- Wari umwe mubakangutse
hejuru guhamagara uzi,

92
00:05:27,599 --> 00:05:30,719
ntabwo ari ingaruka zacu gusa
ibyo byabaye kera,

93
00:05:30,719 --> 00:05:33,570
ariko haribibaho
ubu muri sisitemu yizuba

94
00:05:33,570 --> 00:05:35,520
- Kandi hano ni uku kubyuka.

95
00:05:35,520 --> 00:05:38,760
Ubwoko bwimvura
uyu mubumbe wa NASA

96
00:05:38,760 --> 00:05:40,500
ibiro bishinzwe guhuza ibikorwa

97
00:05:41,520 --> 00:05:44,159
- Kugirango umenye neza
asteroide yegera

98
00:05:44,159 --> 00:05:46,500
ku isi no ku nyenyeri
zegereye isi.

99
00:05:46,500 --> 00:05:48,839
Babone urutonde, ishusho
hanze aho bagiye

100
00:05:48,839 --> 00:05:50,219
n'aho bagiye
kuba mu gihe kizaza.

101
00:05:50,219 --> 00:05:52,979
Gusa rero turabyumva, turi mukaga

102
00:05:52,979 --> 00:05:54,479
yo kugira ingaruka ku isi?

103
00:05:54,479 --> 00:05:57,239
- Icyo rero nikintu kinini
y'ibyo NASA ikora.

104
00:05:57,239 --> 00:06:00,479
Ubu ifite kwirwanaho
gushakisha ingaruka zishobora kubaho

105
00:06:00,479 --> 00:06:01,620
isi no kuyirinda.

106
00:06:19,150 --> 00:06:22,330
- Reka dusubireyo
Ikibazo cya Senateri Cruz.

107
00:06:22,330 --> 00:06:26,620
Niki cyaba asteroide ibyo
ni kilometero imwe ya diameter,

108
00:06:26,620 --> 00:06:29,529
yari gukora iki iramutse ikubise isi

109
00:06:29,529 --> 00:06:31,570
- Ibyo birashoboka
kurangiza umuco wabantu?

110
00:06:38,409 --> 00:06:41,409
- Ingaruka z'inyenyeri,
inkweto Levy icyenda

111
00:06:41,409 --> 00:06:45,159
hamwe na Jupiter muri 1994 ko
yatweretse ko ubizi

112
00:06:45,159 --> 00:06:49,089
ni izihe ngaruka ziracyabaho
muri izuba

113
00:06:49,089 --> 00:06:51,909
- Ibyo rwose byakuruye inyungu kuri

114
00:06:51,909 --> 00:06:52,929
igice cya Kongere.

115
00:06:52,929 --> 00:06:56,770
- NASA yashinzwe na Kongere mu 1998

116
00:06:56,770 --> 00:07:00,520
gutondekanya 90% ya byose
binini hafi yisi.

117
00:07:00,520 --> 00:07:03,820
Abo rero ni bamwe
kilometero cyangwa irenga mu bunini,

118
00:07:05,589 --> 00:07:06,940
- Ibyo bintu ni binini bihagije gutera

119
00:07:06,940 --> 00:07:09,070
icyo twakwita mubyukuri
gusenya kwisi.

120
00:07:09,070 --> 00:07:11,289
Bisobanura ko bashobora gutera
ibyabaye ku isi.

121
00:07:11,289 --> 00:07:14,950
Amakuru meza nuko twabonye
barenga 95% muri bo.

122
00:07:14,950 --> 00:07:19,719
- Urutonde rurimo hafi
900 asteroide, kilometero imwe

123
00:07:19,719 --> 00:07:21,130
cyangwa binini mu bunini.

124
00:07:21,130 --> 00:07:26,130
- Ibyo byavuzwe, nta na kimwe muri ibyo
bizwi NES nini biteye ubwoba

125
00:07:26,140 --> 00:07:28,929
Ingaruka ku isi imbere
imyaka ijana iri imbere.

126
00:07:31,690 --> 00:07:36,159
- Hanyuma amaherezo muri 2005,
icyo cyerekezo kiva muri Kongere

127
00:07:36,159 --> 00:07:39,609
kuri NASA yari igiye gushakisha
abaturage ba asteroide

128
00:07:39,609 --> 00:07:41,320
ni metero 140

129
00:07:41,320 --> 00:07:42,700
kandi binini mu bunini

130
00:07:42,700 --> 00:07:46,989
ibyo bishobora gukora akarere
ibyangiritse nibigire ingaruka ku isi

131
00:07:46,989 --> 00:07:48,279
- Umwicanyi wo mu mujyi.

132
00:07:48,279 --> 00:07:49,690
Noneho ifoto ntabwo ari nziza.

133
00:07:49,690 --> 00:07:53,049
Turabizi nka 40%
muri ibyo bintu muri iki gihe.

134
00:07:53,049 --> 00:07:56,049
- Uyu munsi ntabwo dufite
ibarura ryuzuye

135
00:07:56,049 --> 00:07:58,000
by'ibishoboka byose

136
00:07:59,260 --> 00:08:01,929
- Kandi icyo nikintu NASA

137
00:08:01,929 --> 00:08:04,450
n'umubumbe w'isi yose
umuryango wo kwirwanaho ufite

138
00:08:04,450 --> 00:08:05,739
kwihatira gukora.

139
00:08:05,739 --> 00:08:08,589
- Nibyiza hano kuri nasa, icyo njye
kuyobora ni Defence Defence

140
00:08:08,589 --> 00:08:09,609
Ibiro bishinzwe guhuza ibikorwa.

141
00:08:09,609 --> 00:08:11,049
Turimo gufasha

142
00:08:11,049 --> 00:08:14,440
guhuza imbaraga ntabwo
gusa muri Amerika

143
00:08:14,440 --> 00:08:19,000
no hirya no hino mu bigo byo muri Amerika,
ariko no ku isi hose,

144
00:08:19,000 --> 00:08:21,969
- Gushakisha asteroide, kubikurikirana,

145
00:08:21,969 --> 00:08:24,460
kubara orbits zabo,
kumenya aho bagiye

146
00:08:24,460 --> 00:08:28,000
kuba ejo hazaza, kwiga
imiterere yabo.

147
00:08:28,000 --> 00:08:29,799
Hanyuma ukabona ibyo
amakuru ushobora

148
00:08:29,799 --> 00:08:30,849
bikenewe mu byabaye.

149
00:08:30,849 --> 00:08:32,529
Kandi iterabwoba ryaragaragaye.

150
00:08:33,460 --> 00:08:36,159
- Twabonye byinshi birenze
30.000 hafi yibintu byisi

151
00:08:36,159 --> 00:08:39,370
kugeza ubu kandi turimo kuvumbura, urabizi,

152
00:08:39,370 --> 00:08:41,860
amagana urabizi, buri mwaka. Ariko

153
00:08:41,860 --> 00:08:43,000
- Ntabwo twabonye bose.

154
00:08:43,000 --> 00:08:45,100
Icyo rero nikibazo rwose.

155
00:08:45,100 --> 00:08:46,569
Hariho rwose a,

156
00:08:46,569 --> 00:08:48,340
ingano nini ya asteroide iri hanze aha

157
00:08:48,340 --> 00:08:51,429
ibyo ni byo
ingaruka zibangamira isi.

158
00:08:51,429 --> 00:08:52,990
Turimo kugerageza kubishakisha nonaha.

159
00:09:03,949 --> 00:09:07,130
Uburyo rero twegera
kubona hafi yisi ibintu ni

160
00:09:07,130 --> 00:09:09,770
muburyo bwo gukora a
firime ngufi yo mwijuru

161
00:09:09,770 --> 00:09:12,020
igizwe n'amakadiri ane

162
00:09:12,020 --> 00:09:15,559
hanyuma software yacu izatora
hanze ibintu bigenda

163
00:09:15,559 --> 00:09:17,000
imbere yamakadiri ane

164
00:09:17,000 --> 00:09:19,340
kandi tugomba kumenya niba arukuri

165
00:09:19,340 --> 00:09:20,809
cyangwa niba ari ibinyoma.

166
00:09:22,250 --> 00:09:24,980
Natangiye guhiga
asteroide mu gikari cyanjye

167
00:09:24,980 --> 00:09:28,880
kandi nari mfite ibyiringiro gusa
Bya wenda kuvumbura imwe.

168
00:09:28,880 --> 00:09:30,409
Kandi igihe ibyo byabereye, byari byiza cyane

169
00:09:30,409 --> 00:09:32,059
umwanya udasanzwe mubuzima bwanjye.

170
00:09:32,059 --> 00:09:34,909
Inyungu zanjye muri astronomie
yatangiye akiri muto.

171
00:09:34,909 --> 00:09:37,400
Ndibuka nkumwana ubona
Ikuzimu ikuzimu muri

172
00:09:37,400 --> 00:09:39,049
ikirere kiva mu majyepfo ya Utah.

173
00:09:39,049 --> 00:09:41,209
Mu byukuri byari a
uruhande rutangaje nkumwana

174
00:09:41,209 --> 00:09:42,679
kandi ngerageza kuzenguruka ibitekerezo byanjye

175
00:09:42,679 --> 00:09:44,150
ibyo narebaga byari bigoye.

176
00:09:47,059 --> 00:09:48,500
Aka ni kamwe mu bumenyi

177
00:09:48,500 --> 00:09:51,709
ahavumbuwe
bibaho nijoro

178
00:09:51,709 --> 00:09:55,279
kandi mubyukuri ni byiza
kumva kuri, gutera intambwe muri ibyo

179
00:09:55,279 --> 00:09:57,949
aho ushobora kuba wicaye
muri telesikope nijoro

180
00:09:57,949 --> 00:10:00,709
hanyuma uvumbure umwana muto
umubumbe uri muri orbit

181
00:10:00,709 --> 00:10:03,049
kuzenguruka izuba ko ntawe
yigeze kubona mbere.

182
00:10:03,049 --> 00:10:04,490
Ni, ni ikintu kidasanzwe

183
00:10:04,490 --> 00:10:05,750
kandi ndatekereza ko aricyo gikurura byinshi

184
00:10:05,750 --> 00:10:06,890
y'abantu muri ubu bucuruzi.

185
00:10:12,709 --> 00:10:14,600
- Urutonde rwa mbere rwo kurinda umubumbe ni

186
00:10:14,600 --> 00:10:16,429
kubona asteroide.

187
00:10:16,429 --> 00:10:19,429
Kandi rero ikintu kimwe cya
gahunda ni ibigo bitera inkunga

188
00:10:19,429 --> 00:10:24,049
hamwe na telesikopi ishobora
ishusho yagutse cyane

189
00:10:24,049 --> 00:10:27,319
Kuri Kubasha Kureba
inyenyeri Inyuma

190
00:10:27,319 --> 00:10:30,169
hanyuma ushakishe ibintu byimuka
Kubyerekeye inyenyeri

191
00:10:30,169 --> 00:10:32,569
kubona hari ikintu gihari
ko tutigeze tubibona.

192
00:10:32,569 --> 00:10:34,669
- Iyi ni ijuru ryose,
iyo ni kamera yose yo mu kirere.

193
00:10:34,669 --> 00:10:37,039
Urashobora rero kubona ibi ari a
ibiryo bya videwo bizima guhera kumpera

194
00:10:37,039 --> 00:10:38,569
ya telesikope kandi urashobora gukora i

195
00:10:38,569 --> 00:10:39,799
Inzira y'Amata hano.

196
00:10:39,799 --> 00:10:42,140
Kandi iyi ni ingano ya
amashusho dufata nonaha.

197
00:10:42,980 --> 00:10:45,199
Hanyuma dukuramo ibintu bizwi

198
00:10:45,199 --> 00:10:46,819
n'inyenyeri kuva kuri ayo mashusho

199
00:10:46,819 --> 00:10:48,620
hanyuma noneho dushakisha intego zo kwimuka.

200
00:10:48,620 --> 00:10:50,209
- Ikintu kigenda kuko kiri hafi

201
00:10:50,209 --> 00:10:51,980
ku isi kuruta inyuma.

202
00:10:51,980 --> 00:10:53,990
- Nshobora kubwira iyi yambere ni inyenyeri.

203
00:10:53,990 --> 00:10:55,970
Urashobora kubona ko icyo kintu kiguma aho.

204
00:10:55,970 --> 00:10:59,299
Niba rero napakiye kataloge ishusho,
ni ishusho ishaje cyane,

205
00:10:59,299 --> 00:11:01,309
urashobora kubibona mbere
ni inyenyeri.

206
00:11:01,309 --> 00:11:02,900
Uwo rwose ni inyenyeri.

207
00:11:02,900 --> 00:11:04,880
Izo ntego zigenda
ni asteroide

208
00:11:04,880 --> 00:11:06,500
biri mu kuzenguruka izuba.

209
00:11:06,500 --> 00:11:07,640
Iyo rero ni asteroide izwi.

210
00:11:07,640 --> 00:11:10,370
Iza icyatsi kandi ifite
izina hejuru.

211
00:11:10,370 --> 00:11:13,220
Kandi akenshi usanga ari shyashya,
ntabwo twigeze tubabona mbere.

212
00:11:13,220 --> 00:11:15,169
Icyo dufite hano rero
isi hafi ya asteroide

213
00:11:15,169 --> 00:11:16,610
ibyo birashoboka

214
00:11:16,610 --> 00:11:18,829
kandi ndashobora kubivuga
ntabwo biza muri kimwe

215
00:11:18,829 --> 00:11:20,870
Bya Ububiko.

216
00:11:20,870 --> 00:11:22,400
- Hanyuma icyo ugomba gukora nukugenda

217
00:11:22,400 --> 00:11:24,260
hanyuma umenye niba bizwi

218
00:11:24,260 --> 00:11:26,689
asteroide cyangwa asteroide nshya.
Iyo rero niyo ntambwe ikurikira.

219
00:11:26,689 --> 00:11:28,250
- Iyo asteroide ivumbuwe bwa mbere,

220
00:11:28,250 --> 00:11:31,010
twohereza amakuru
hafi ako kanya

221
00:11:31,010 --> 00:11:32,840
kugera kuri santere ntoya kuri Harvard

222
00:11:32,840 --> 00:11:36,169
kandi tugiye kohereza ibi
amakuru hanze mugihe nyacyo hano.

223
00:11:36,169 --> 00:11:38,209
Amazina y'agateganyo
tugiye gutanga

224
00:11:38,209 --> 00:11:39,980
Kuri Itariki n'Igihe

225
00:11:39,980 --> 00:11:42,409
na i Kuri
ikirere ko cyari

226
00:11:42,409 --> 00:11:44,630
hanyuma noneho biragereranijwe
ubunini bugaragara.

227
00:11:45,949 --> 00:11:48,529
Ngiye kubimenyesha
nk'igishya gishya hafi yisi

228
00:11:48,529 --> 00:11:49,699
Umukandida w'ikintu.

229
00:11:50,779 --> 00:11:53,840
- Ni ngombwa kubihindura
amakuru hafi.

230
00:11:53,840 --> 00:11:56,720
Ubushakashatsi butandukanye bwa telesikopi
kugaburira vuba uwo mwanya

231
00:11:56,720 --> 00:11:59,010
ibipimo kugeza ku mubumbe muto,

232
00:11:59,010 --> 00:12:01,380
akaba ari mpuzamahanga
ububiko bwemewe

233
00:12:01,380 --> 00:12:03,029
Kuri Ibipimo

234
00:12:03,029 --> 00:12:05,250
y'imibiri mito yose
izuba,

235
00:12:09,779 --> 00:12:10,779
- Umubumbe muto.

236
00:12:10,779 --> 00:12:14,100
Nkunda gutekereza nkumuhuza
hagati yumuryango w’inyenyeri

237
00:12:14,100 --> 00:12:17,459
n'ikintu cyose kiza nyuma
ko mu kurinda umubumbe.

238
00:12:17,459 --> 00:12:19,169
Nitwa Federica Spotto

239
00:12:19,169 --> 00:12:21,510
kandi ndi umuhanga wumushinga
y'umubumbe muto.

240
00:12:21,510 --> 00:12:24,809
Igice rero cyuruhare rwa
Umubumbe muto Umubumbe ni

241
00:12:24,809 --> 00:12:29,069
gutandukanya mubyukuri
irazwi kandi ikitazwi.

242
00:12:29,069 --> 00:12:30,929
Turakomeza kwitegereza

243
00:12:30,929 --> 00:12:32,610
na byose bizenguruka ibintu

244
00:12:32,610 --> 00:12:35,189
ntabwo rero tubona amashusho,
gusa turabona iyi mugongo

245
00:12:35,189 --> 00:12:36,840
kandi ihagarariye imyanya itandukanye

246
00:12:36,840 --> 00:12:38,130
cy'ikintu kigenda.

247
00:12:38,130 --> 00:12:40,544
Kandi rero irakubwira cyane
neza neza igihe cya porogaramu

248
00:12:40,544 --> 00:12:42,480
Bya Indorerezi na
hanyuma noneho umwanya.

249
00:12:42,480 --> 00:12:43,770
Iyo rero tumaze kubona umwanya

250
00:12:43,770 --> 00:12:45,659
nigihe dushobora kubona orbit

251
00:12:45,659 --> 00:12:47,400
- Amakuru yose rero aturuka,

252
00:12:47,400 --> 00:12:49,650
abantu bose bahurira aho.

253
00:12:49,650 --> 00:12:53,309
Dufite urutonde rusange
ko dukora

254
00:12:53,309 --> 00:12:55,529
- Ububiko bwa
ikintu cyose kizwi

255
00:12:55,529 --> 00:12:56,909
n'ikintu cyose kitazwi.

256
00:12:58,380 --> 00:13:00,209
Ikintu cyiza kuri
Umubumbe muto ni

257
00:13:00,209 --> 00:13:02,189
ko ibyo dukora byose ari rusange.

258
00:13:02,189 --> 00:13:03,929
Mugihe rero tumaze kwakira indorerezi,

259
00:13:03,929 --> 00:13:05,279
indorerezi zirasohoka,

260
00:13:05,279 --> 00:13:07,679
- Ayo makuru arashobora
byose bizunguruka aho

261
00:13:07,679 --> 00:13:12,120
kandi iraboneka kubindi
indorerezi zo kubibona

262
00:13:12,120 --> 00:13:14,970
hanyuma ujye gushaka izindi ndorerezi rero

263
00:13:14,970 --> 00:13:17,400
ko bihagije
amakuru kugirango ubone orbit

264
00:13:17,400 --> 00:13:19,860
- Kandi umuntu wese arashobora noneho kubona ayo makuru

265
00:13:19,860 --> 00:13:21,510
gukurikirana ibyo bintu hasi

266
00:13:21,510 --> 00:13:23,159
kandi udufashe kumenya
niba bashaka kuba an

267
00:13:23,159 --> 00:13:24,809
ingaruka ziterwa n'ingaruka zizaza.

268
00:13:24,809 --> 00:13:26,309
- Iyo tumaze kubona asteroide

269
00:13:26,309 --> 00:13:29,130
kandi dufite orbit kuri yo,
ikibazo cyumvikana gikurikira ni,

270
00:13:29,130 --> 00:13:30,240
igiye gukubita isi?

271
00:13:31,559 --> 00:13:33,870
Kubwamahirwe hariho itsinda
hano kuri Jet

272
00:13:33,870 --> 00:13:36,449
Laboratoire yitwa Ikigo
Kuri Hafi y'Isi Yiga Ibintu

273
00:13:36,449 --> 00:13:39,929
cyangwa CNOs kuri Bigufi nibyo
ashinzwe gukora neza ibi.

274
00:13:44,429 --> 00:13:46,380
- Basuzuma ibyago bishobora guteza akaga

275
00:13:46,380 --> 00:13:48,240
y'ibi bishya byavumbuwe hafi yisi

276
00:13:48,240 --> 00:13:52,620
- Kandi bakora icyemezo cyo kuzenguruka
kubona byombi igihe gito

277
00:13:52,620 --> 00:13:55,049
n'inzira igana ahazaza a
imyaka ijana mugihe kizaza.

278
00:13:55,049 --> 00:13:57,000
Hoba hari n'umwe muri bo ashobora gutera ubwoba?

279
00:13:57,000 --> 00:13:58,110
- Nitwa Ryan Park

280
00:13:58,110 --> 00:13:59,699
kandi ndi umuyobozi

281
00:13:59,699 --> 00:14:01,799
y'Umufasha w'izuba
Itsinda Dynamics kuri Jet

282
00:14:01,799 --> 00:14:03,209
Laboratoire igereranijwe.

283
00:14:03,209 --> 00:14:06,360
Kandi nanjye nkora nka
umuyobozi wumushinga kuri Centre

284
00:14:06,360 --> 00:14:07,770
kubintu byegereye ubushakashatsi.

285
00:14:07,770 --> 00:14:11,250
Itariki rero, turakomeza kubyerekeye
hejuru ya miliyoni 1.3

286
00:14:11,250 --> 00:14:13,500
ibintu, ibyinshi muri byo ni asteroide.

287
00:14:13,500 --> 00:14:16,079
Turahanura icyerekezo cya asteroide itazwi

288
00:14:16,079 --> 00:14:18,779
kandi dutunganya byose
amakuru yashyizweho kuva ku mubumbe muto

289
00:14:18,779 --> 00:14:20,100
Hagati yo guhanura

290
00:14:20,100 --> 00:14:22,715
no kongera kubaka
orbit ya asteroide rero

291
00:14:22,715 --> 00:14:25,169
ko dushobora gukora isuzuma ryibarurishamibare

292
00:14:25,169 --> 00:14:27,720
by'ingaruka zishobora kubaho ku isi.

293
00:14:27,720 --> 00:14:28,860
Yego, ibyo dukora rero ni ,,

294
00:14:28,860 --> 00:14:31,319
dutunganya metro metric yakusanyijwe

295
00:14:31,319 --> 00:14:33,209
n'indorerezi zishingiye ku butaka

296
00:14:33,209 --> 00:14:34,470
kandi duhuza abo

297
00:14:34,470 --> 00:14:37,860
icyo twita kurangiza orbit
inzira kugirango ubone orbit

298
00:14:37,860 --> 00:14:40,439
ya asteroide nkigikorwa cyigihe

299
00:14:40,439 --> 00:14:42,510
dushobora rero gukwirakwiza inyuma imbere

300
00:14:42,510 --> 00:14:44,370
hanyuma umenye aho o aho i

301
00:14:44,370 --> 00:14:46,020
asteroide iri mugihe nyacyo.

302
00:14:46,020 --> 00:14:49,740
Ibi rero mubyukuri urutonde rwose
ibishobora guteza akaga SRUs

303
00:14:49,740 --> 00:14:51,689
ibyo bishobora kwegera isi

304
00:14:51,689 --> 00:14:53,850
kandi twanditse i, ibishoboka

305
00:14:53,850 --> 00:14:55,559
z'ingaruka zishobora kubaho ku isi

306
00:14:55,559 --> 00:14:58,449
kandi niba ari ugukubita
hamwe nibishoboka,

307
00:14:58,449 --> 00:15:00,459
ni ryari bizaba kandi
bizabera he?

308
00:15:00,459 --> 00:15:03,130
Kandi ibi turabikora mumyaka ijana iri imbere

309
00:15:03,130 --> 00:15:05,770
hanyuma usuzume niba aribyo
igiye gukubita isi

310
00:15:05,770 --> 00:15:07,750
kandi niba aribyo nibishoboka.

311
00:15:07,750 --> 00:15:10,569
Kandi ayo makuru arabona
basangiye nurubuga rwabakuru

312
00:15:10,569 --> 00:15:12,340
kimwe n'isi yose.

313
00:15:14,709 --> 00:15:16,779
- Aya makuru akwirakwizwa ako kanya

314
00:15:16,779 --> 00:15:18,279
ku mashyirahamwe menshi atandukanye

315
00:15:18,279 --> 00:15:19,329
n'ikigo cya NASA

316
00:15:19,329 --> 00:15:23,679
Kuri Hafi y'Isi
ubushakashatsi bukora indorerezi

317
00:15:23,679 --> 00:15:26,650
zihora zinjiza aya makuru

318
00:15:26,650 --> 00:15:30,429
no kubara itandukaniro rya
Ingaruka mugihe cya vuba.

319
00:15:30,429 --> 00:15:33,309
Niba kandi basanze ibi
Ikintu gifite ibishoboka byose

320
00:15:33,309 --> 00:15:34,809
cyo gukubita isi mu minsi ya vuba,

321
00:15:34,809 --> 00:15:37,510
tuzabona integuza kuri
sisitemu zacu hafi

322
00:15:37,510 --> 00:15:39,010
Iminota 10 cyangwa 15.

323
00:15:39,010 --> 00:15:41,559
- Hanyuma iyo abantu
tangira kwakira ubu bwoko

324
00:15:41,559 --> 00:15:44,650
Bya nko kuburira, hanyuma
hari umuryango munini

325
00:15:44,650 --> 00:15:46,779
y'abahanga mu bumenyi bw'ikirere ibyo
tangira kubyitegereza kuva

326
00:15:46,779 --> 00:15:49,809
- Hirya no hino ku isi
isi izunguruka

327
00:15:49,809 --> 00:15:52,270
nijoro bigwa muri Aziya cyangwa

328
00:15:52,270 --> 00:15:53,270
- Uburayi.

329
00:15:53,270 --> 00:15:55,720
Kandi rero dutangiye kubona
kwitegereza kuva kwisi yose

330
00:15:55,720 --> 00:15:58,900
igihe cyose kandi turatangira
kubitunganya byihuse.

331
00:15:58,900 --> 00:16:00,429
- Ni imashini ikora neza.

332
00:16:06,069 --> 00:16:08,890
Irenga imipaka y'ibihugu.

333
00:16:08,890 --> 00:16:11,679
- Asteroide ntacyo itwaye
imipaka mpuzamahanga.

334
00:16:11,679 --> 00:16:15,220
- Ntacyo bitwaye aho
ingaruka za asteroide, zigira ingaruka,

335
00:16:15,220 --> 00:16:16,360
urabizi, ikiremwamuntu cyose.

336
00:16:16,360 --> 00:16:18,610
Mubyukuri ikintu icyo aricyo cyose
muzima ku isi, ni

337
00:16:18,610 --> 00:16:22,029
- Ihinduranya ikintu cyose
usibye icyaduhindura abantu

338
00:16:22,029 --> 00:16:25,510
n'iki, icyo bisobanura gufasha kuvumbura

339
00:16:25,510 --> 00:16:28,000
kandi urinde umubumbe ibyago

340
00:16:28,000 --> 00:16:29,350
asteroide ishobora kuba yinjira.

341
00:16:29,350 --> 00:16:30,789
- Yego, ndabyishimiye rwose.

342
00:16:30,789 --> 00:16:33,880
Navuga ko aribyo, nibyo
nka, yego, ndishimye

343
00:16:33,880 --> 00:16:35,679
kandi nishimiye ko ndi
gukora ku kintu runaka

344
00:16:35,679 --> 00:16:37,840
nibyo rwose
ingirakamaro ku baturage.

345
00:16:37,840 --> 00:16:39,429
Nkuko turi murwego rwo kwirwanaho

346
00:16:39,429 --> 00:16:42,340
ariko kandi nkuko dukora byose

347
00:16:42,340 --> 00:16:43,959
ko dushobora gufasha abaturage.

348
00:16:46,179 --> 00:16:50,590
- Byari icyubahiro gikomeye kugira
asteroide yitiriwe.

349
00:16:50,590 --> 00:16:53,079
Hano hari asteroide ya Ryan Park.

350
00:16:53,079 --> 00:16:55,000
Ndashaka kuvuga ko iki cyari ikintu kinini kuri njye.

351
00:16:55,000 --> 00:16:57,549
Ndashaka kuvuga njye, ibi ahanini byanteye kwizera

352
00:16:57,549 --> 00:17:01,000
ko ndimo gukora bimwe
Umusanzu mu murima.

353
00:17:01,000 --> 00:17:04,360
- Ntabwo twari tubizi
asteroide yabayeho hashize imyaka 200

354
00:17:04,360 --> 00:17:07,240
kandi byabaye mumyaka mike ishize

355
00:17:07,240 --> 00:17:09,189
ko twari dufite n'ikoranabuhanga kugirango tubashe

356
00:17:09,189 --> 00:17:11,199
gutahura ibyo bintu.

357
00:17:11,199 --> 00:17:15,969
Yego rero, nshobora koherezwa kubikurikira

358
00:17:15,969 --> 00:17:17,259
yo kurinda umubumbe.

359
00:17:18,249 --> 00:17:22,030
Nashizeho ijambo wenda, ariko ni ryonyine

360
00:17:22,030 --> 00:17:24,945
kuko njye, urabizi,
ihagarare ku bitugu bya,

361
00:17:24,945 --> 00:17:26,590
muri abo bahiga asteroide

362
00:17:26,590 --> 00:17:29,140
imbere yanjye ko ubu tubishoboye

363
00:17:29,140 --> 00:17:32,350
kurinda isi ingaruka ziterwa na asteroide.

364
00:17:35,800 --> 00:17:40,120
- Iki kintu rero kimaze
Byinjijwe n'Ikigo

365
00:17:40,120 --> 00:17:42,999
kuberako hafi yisi ibintu byiga
umuzamu w'abaskuti ako kanya

366
00:17:42,999 --> 00:17:45,790
bat iratubwira ko
birashoboka ko iyi ari isi yegereye

367
00:17:45,790 --> 00:17:47,350
ikintu kimaze kuba 100%

368
00:17:48,280 --> 00:17:50,679
nibishoboka ni a
asteroide ishobora guteza akaga

369
00:17:50,679 --> 00:17:52,090
ni 67%.

370
00:17:52,090 --> 00:17:56,150
Nta ngaruka nyazo
igipimo cyangwa ibishoboka.

371
00:17:56,150 --> 00:18:00,050
Ntabwo rero ubu
iterabwoba ariko igihe kirekire

372
00:18:00,050 --> 00:18:01,820
nyuma ya arc

373
00:18:01,820 --> 00:18:04,580
kandi dufite igitekerezo cyiza
ya orbit y'iki kintu,

374
00:18:04,580 --> 00:18:06,530
ibi birashobora kuba bishya bitazwi,

375
00:18:06,530 --> 00:18:08,120
asteroide ishobora guteza akaga.

376
00:18:19,429 --> 00:18:20,755
- Kubona rero asteroide,

377
00:18:20,755 --> 00:18:23,685
ibyo birashoboka cyane
igice cyo kurinda umubumbe

378
00:18:23,685 --> 00:18:26,479
cyangwa igice cy'ibanze
yo kurinda umubumbe.

379
00:18:26,479 --> 00:18:27,830
Ariko ntacyo bifasha

380
00:18:27,830 --> 00:18:30,320
kubona asteroide niba wowe
ntugire amakuru ahagije

381
00:18:30,320 --> 00:18:32,150
kumenya aho bijya
kuba mu gihe kizaza.

382
00:18:32,150 --> 00:18:34,999
- Ntushobora kugira icyo ukora
'em keretse ubasanze kandi

383
00:18:34,999 --> 00:18:37,400
kandi umenye aho bagiye.

384
00:18:37,400 --> 00:18:39,290
- Ibyo bivuze ko isiganwa ari
Kuri Kugerageza Kumenya

385
00:18:39,290 --> 00:18:42,469
nigute dushobora kubona amakuru menshi, birashoboka
tubona byinshi byerekana rero

386
00:18:42,469 --> 00:18:44,959
ko dushobora kumenya icyo
inzira igenda

387
00:18:44,959 --> 00:18:47,419
hanyuma amaherezo ubone a
mubyukuri orbit kubwibyo rero

388
00:18:47,419 --> 00:18:50,419
ko dushobora guhanura kure
ahazaza aho bizajya,

389
00:18:50,419 --> 00:18:52,159
cyane cyane kubijyanye n'isi.

390
00:18:52,159 --> 00:18:53,570
- Noneho rero hariho telesikopi

391
00:18:53,570 --> 00:18:57,650
ibyo bigenda zeru kuri ziriya ntangiriro
ubushakashatsi bwakozwe n'ubushakashatsi

392
00:18:57,650 --> 00:19:01,009
kandi bakabona byinshi
ibipimo by'iyo myanya.

393
00:19:01,009 --> 00:19:04,669
- Nitwa Cassandra Luli Umwanya wo kureba ni

394
00:19:04,669 --> 00:19:06,259
aho ukurikirana ubushakashatsi byingenzi.

395
00:19:06,259 --> 00:19:09,080
Telesikopi rero inyuma yanjye
ni metero 0,9 ya telesikope

396
00:19:09,080 --> 00:19:12,019
ibyo dukoresha gukurikira
hejuru y'ibintu by'isi.

397
00:19:12,019 --> 00:19:14,840
Ariko iyo babaye aba mbere
bavumbuye bafite bigufi cyane

398
00:19:14,840 --> 00:19:18,290
orbital arcs kuburyo bafite
orbits idasanzwe

399
00:19:18,290 --> 00:19:21,199
kandi rero niba tubakurikira
hejuru tubona orbit nziza

400
00:19:21,199 --> 00:19:23,840
kumenya niba hari amahirwe menshi

401
00:19:23,840 --> 00:19:25,400
muri bo bakubita isi cyangwa ntibakubite.

402
00:19:26,719 --> 00:19:28,640
Ubu rero ni ubwoko bwamashusho I.

403
00:19:28,640 --> 00:19:30,709
ko dusubira muri telesikope

404
00:19:30,709 --> 00:19:34,249
hanyuma rero urashobora kubona ko ibyacu
asteroide ni akadomo

405
00:19:34,249 --> 00:19:37,729
ibyo bigenda hanyuma
inyenyeri zisa nkimirongo miremire

406
00:19:37,729 --> 00:19:41,060
kubera uburyo dukurikirana kuri asteroide

407
00:19:41,060 --> 00:19:42,409
kandi ntabwo ari ku nyenyeri.

408
00:19:43,310 --> 00:19:45,259
Iyo asteroide ivumbuwe bwa mbere,

409
00:19:45,259 --> 00:19:49,189
Umubumbe muto
ni Kubara Ubwoko

410
00:19:49,189 --> 00:19:51,409
Bya i A Kuri
ikirere aho kigomba kuba.

411
00:19:51,409 --> 00:19:54,019
Turamaze kugira igitekerezo cya

412
00:19:54,019 --> 00:19:57,080
uko asteroide igenda
kwimuka kugirango dufate

413
00:19:57,080 --> 00:20:00,140
ibyo byafashe icyerekezo no kugendana nayo.

414
00:20:01,820 --> 00:20:03,890
Umunsi wanjye rero

415
00:20:03,890 --> 00:20:07,909
cyangwa nijoro ndakeka yuko
mubisanzwe witegereze kuri bane

416
00:20:07,909 --> 00:20:11,030
kugeza nijoro ritandatu kandi
tuzamuka umusozi

417
00:20:11,030 --> 00:20:12,439
kandi dufite amacumbi hano.

418
00:20:12,439 --> 00:20:14,929
Tugumye hano hano
igihe cyose turareba

419
00:20:17,269 --> 00:20:20,300
kandi ibiba nuko tuzabikora
fungura telesikopi ebyiri twe

420
00:20:20,300 --> 00:20:22,999
hanyuma ugire kuri mudasobwa zacu ubwoko bwurutonde

421
00:20:22,999 --> 00:20:24,890
y'ibintu byose dushobora kubona

422
00:20:24,890 --> 00:20:26,509
ibyo bikeneye gukurikiranwa ako kanya.

423
00:20:26,509 --> 00:20:28,459
Hano hari ibintu bike dushobora guhitamo hano.

424
00:20:28,459 --> 00:20:30,530
Nkunda kujya kubintu bifatika

425
00:20:30,530 --> 00:20:32,209
'kuberako bari hejuru yurutonde rwacu.

426
00:20:32,209 --> 00:20:34,159
Bafite amahirwe yo kudukubita.

427
00:20:34,159 --> 00:20:36,229
Tuzahitamo intego nziza zijoro.

428
00:20:36,229 --> 00:20:39,290
Bamwe muribo baza nka
turareba ijoro ryose.

429
00:20:39,290 --> 00:20:40,519
Niba bavumbuwe vuba

430
00:20:40,519 --> 00:20:43,070
kandi bakeneye gukurikirana icyo gihe
reka rero tuvuge ko nshaka kugenda

431
00:20:43,070 --> 00:20:45,890
kuri iki kintu, icyo nifuza
gukora ni Nakwemera mubyanjye

432
00:20:45,890 --> 00:20:48,169
umurongo hanyuma nemere agaciro

433
00:20:48,169 --> 00:20:49,759
hanyuma wohereze gukira.

434
00:20:49,759 --> 00:20:53,009
Icyo cyakora nuko
kwimura telesikope.

435
00:20:53,009 --> 00:20:55,949
Twabonye rero amashusho atatu
yacyo kugirango ibone kwimuka

436
00:20:55,949 --> 00:20:57,989
no kureba umuvuduko no kugenda

437
00:20:57,989 --> 00:21:01,110
hanyuma tugapima
Ikirere ku kirere,

438
00:21:01,110 --> 00:21:03,719
nicyo gipimo twatanze raporo inyuma

439
00:21:03,719 --> 00:21:05,370
Kuri Umubumbe muto.

440
00:21:05,370 --> 00:21:09,150
Nibyiza ko ari asteroide hano.

441
00:21:09,150 --> 00:21:12,959
Nibyiza rwose iyo uri
kureba nko ku ishusho kuva

442
00:21:12,959 --> 00:21:15,509
ikirere ukabona akadomo kagenda.

443
00:21:15,509 --> 00:21:19,199
Nkigihe cyose nsanze ibyo
kwimuka asteroide, ndishimye

444
00:21:19,199 --> 00:21:23,130
na yo kuko bivuze
wasanze nkuko wabonye ikintu

445
00:21:23,130 --> 00:21:27,360
mu kirere kigenda, nka
ni hano ku ishusho yanjye,

446
00:21:27,360 --> 00:21:28,439
Ndashobora kubibona.

447
00:21:29,400 --> 00:21:31,860
Hano rero hari ikintu cyacu
kandi iragenda.

448
00:21:31,860 --> 00:21:35,400
Ishusho yambere rero iri muri
inyenyeri, ntabwo rero dushobora gupima ibyo.

449
00:21:36,239 --> 00:21:38,669
Ariko rero icya kabiri na
ishusho ya gatatu irahari.

450
00:21:38,669 --> 00:21:40,469
Turashobora rero gupima ibyo

451
00:21:40,469 --> 00:21:44,219
kandi icyo gipimo gishya noneho
ifasha guhanura neza orbit

452
00:21:44,219 --> 00:21:46,229
bikwiranye bityo rero guhanura neza

453
00:21:46,229 --> 00:21:48,360
aho byari kuba muri
ikirere ubutaha umuntu akeneye

454
00:21:48,360 --> 00:21:49,919
kuyitegereza kugirango ikurikirane.

455
00:21:49,919 --> 00:21:52,469
- Ikintu cyingenzi
buri gihe kubona amakuru menshi

456
00:21:52,469 --> 00:21:54,245
kuberako amakuru menshi ubona,

457
00:21:54,245 --> 00:21:55,590
ibyiza urimo gutunganya

458
00:21:55,590 --> 00:21:56,699
kuzenguruka no kumenya aho ikintu

459
00:21:56,699 --> 00:21:57,699
- Is.

460
00:21:57,699 --> 00:21:59,580
Niba ufashe undi
ishusho gato gato,

461
00:21:59,580 --> 00:22:01,860
urashobora noneho gushira indi ngingo yamakuru

462
00:22:01,860 --> 00:22:04,679
hanyuma urashobora gukomeza
gukurikirana iyo orbit.

463
00:22:04,679 --> 00:22:07,259
- Mugihe ukusanya byinshi
indorerezi, orbit

464
00:22:07,259 --> 00:22:10,620
ya asteroide ivugwa
bizagenda neza kandi byiza.

465
00:22:10,620 --> 00:22:13,620
- Nkunda cyane ko ndi
kurinda isi

466
00:22:13,620 --> 00:22:15,479
kandi yego, ntabwo arinjye umeze

467
00:22:15,479 --> 00:22:17,189
hamwe na cape isunika asteroide kure.

468
00:22:17,189 --> 00:22:20,100
Ntabwo aribyo nkora. Muri
inzira zimwe nkanjye nto

469
00:22:20,100 --> 00:22:23,610
umusanzu urashobora gufasha ntabwo ari njye ubwanjye

470
00:22:23,610 --> 00:22:25,019
ariko umuntu mugihe kizaza

471
00:22:25,919 --> 00:22:27,840
kandi ndatekereza ko aribyo
ni ngombwa kubikora.

472
00:22:34,800 --> 00:22:37,110
- Ijoro ryakeye rero
ubushakashatsi mu gace k'ikirere

473
00:22:37,110 --> 00:22:40,019
aho tutari dusanzwe
shakisha ibintu byinshi,

474
00:22:40,019 --> 00:22:42,509
Navumbuye ikintu
byagombaga kuba binini cyane

475
00:22:42,509 --> 00:22:44,790
kugaragara aho yari iri mwijuru.

476
00:22:44,790 --> 00:22:46,499
- Hano rero ni asteroide

477
00:22:46,499 --> 00:22:50,130
ubwo bushakashatsi bwa Catalina
byavumbuwe hashize iminsi

478
00:22:50,130 --> 00:22:53,699
kandi dushobora no kubivuga
ni ikintu kinini.

479
00:22:53,699 --> 00:22:56,159
- Asteroide igomba kuba
byiteganijwe mu byumweru byinshi

480
00:22:56,159 --> 00:22:59,159
n'amezi mugihe kizaza rero
dushobora kwagura ayo makuru arc

481
00:22:59,159 --> 00:23:00,570
- Noneho orbit ya

482
00:23:00,570 --> 00:23:03,509
ibyo bishobora guteza akaga
asteroide irazwi

483
00:23:03,509 --> 00:23:04,679
ejo hazaza.

484
00:23:04,679 --> 00:23:07,259
- Noneho kuvumbura arc
ya asteroide igizwe

485
00:23:07,259 --> 00:23:09,900
y'ingingo enye gusa
amakuru mu minota 20

486
00:23:09,900 --> 00:23:12,120
kandi nikintu gito rwose

487
00:23:12,120 --> 00:23:14,159
ya orbit yose ya asteroide

488
00:23:14,159 --> 00:23:17,189
- Kandi byashoboye gukurikizwa
hejuru kwisi yose rero

489
00:23:17,189 --> 00:23:18,870
ko tutatakaje iyo asteroide.

490
00:23:18,870 --> 00:23:20,489
Kandi urashobora kubona ko byakurikiranwe

491
00:23:20,489 --> 00:23:22,590
na byinshi bitandukanye
telesikopi hano.

492
00:23:22,590 --> 00:23:24,390
Uburebure bwa R arc bivuze ko bwabaye

493
00:23:24,390 --> 00:23:26,040
byarebwaga kurenza umunsi.

494
00:23:26,040 --> 00:23:28,709
Aho rero niho haza hafi

495
00:23:28,709 --> 00:23:30,689
guhuza isi izenguruka isi

496
00:23:30,689 --> 00:23:33,150
na telesikope ikikije
isi izakomeza gufata

497
00:23:33,150 --> 00:23:34,979
kwitegereza iki kintu

498
00:23:34,979 --> 00:23:37,320
gukomeza kureba niba ifite ubushobozi

499
00:23:37,320 --> 00:23:38,489
cyo gukubita isi cyangwa.

500
00:23:49,199 --> 00:23:51,459
- Nibyiza ku kigero kiriho cyo gutahura

501
00:23:51,459 --> 00:23:54,850
ya hafi yisi asteroide ni
gonna izadutwara nka 30

502
00:23:54,850 --> 00:23:58,150
imyaka mbere yuko tugira uru rutonde

503
00:23:58,150 --> 00:24:00,280
ko twahawe na Kongere gukora.

504
00:24:00,280 --> 00:24:03,999
- Twabonye gusa
munsi ya 40% ya 90%

505
00:24:03,999 --> 00:24:05,650
cy'ikintu dukeneye kuvumbura.

506
00:24:05,650 --> 00:24:07,239
- Kubona asteroide ntabwo arikintu

507
00:24:07,239 --> 00:24:08,830
ibyo birashobora kubaho ijoro ryose

508
00:24:08,830 --> 00:24:13,209
kuko telesikopi irashobora
gusa reba kure cyane

509
00:24:13,209 --> 00:24:15,370
cyangwa barashobora kubona gusa intege nke

510
00:24:15,370 --> 00:24:17,350
icyo bashobora kuba bashaka hanze.

511
00:24:17,350 --> 00:24:19,060
- Telesikopi ishingiye ku butaka
ni ubwoko bugarukira

512
00:24:19,060 --> 00:24:21,820
kureba nijoro kure yizuba

513
00:24:21,820 --> 00:24:24,280
- Kandi tugomba gutegereza izuba

514
00:24:24,280 --> 00:24:26,275
kuzana asteroide hirya no hino.

515
00:24:26,275 --> 00:24:27,939
Isi izenguruka izuba,

516
00:24:27,939 --> 00:24:30,429
asteroide izenguruka izuba

517
00:24:30,429 --> 00:24:32,110
kandi rero ntibishoboka

518
00:24:32,110 --> 00:24:35,350
kubona izuba ryose
Sisitemu icyarimwe.

519
00:24:35,350 --> 00:24:36,669
- Biragoye kubona asteroide

520
00:24:36,669 --> 00:24:39,009
kuko ugereranije n'ubunini bw'isi

521
00:24:39,009 --> 00:24:41,560
n'intera imbere
izuba ryimbere,

522
00:24:41,560 --> 00:24:43,780
ntibabona umucyo uhagije wo kubona

523
00:24:43,780 --> 00:24:45,790
kugeza igihe begereye isi.

524
00:24:45,790 --> 00:24:47,169
- Kimwe mu bintu bigoye hamwe no gushakisha

525
00:24:47,169 --> 00:24:50,739
kubintu bya neuro nibyo bimwe
muri bo ni umwijima cyane,

526
00:24:50,739 --> 00:24:53,560
zijimye kuruta ibibyimba byamakara

527
00:24:53,560 --> 00:24:56,259
kandi bivuze ko iyo twe
ubashakishe ukoresheje urumuri rw'izuba

528
00:24:56,259 --> 00:24:58,360
ibyo bigaragaza ibyabo
isura, mubyukuri birakomeye

529
00:24:58,360 --> 00:25:00,489
kubona kuko zijimye kandi zacitse intege.

530
00:25:00,489 --> 00:25:03,459
- Hano hari asteroide hanze
Ibara ryijimye cyane

531
00:25:03,459 --> 00:25:06,610
kandi ntugaragaze byinshi
y'umucyo uturuka ku zuba

532
00:25:06,610 --> 00:25:09,699
kandi rero biragoye
telesikopi hasi

533
00:25:09,699 --> 00:25:12,699
kuvumbura bireba urumuri

534
00:25:12,699 --> 00:25:14,350
ko dushobora kubona n'amaso yacu.

535
00:25:14,350 --> 00:25:16,124
- None wabitsinda ute?

536
00:25:16,124 --> 00:25:18,265
Tugomba kujya mu kirere, dufite

537
00:25:18,265 --> 00:25:20,560
Kuri Koresha Uburebure butandukanye
kandi bigaragaza urumuri.

538
00:25:20,560 --> 00:25:22,209
Telesikopi yose ku isi

539
00:25:22,209 --> 00:25:24,669
Kuri ubu
hafi ya asteroide ni

540
00:25:24,669 --> 00:25:26,830
kuvumbura muburebure bugaragara.

541
00:25:26,830 --> 00:25:29,919
Barareba cyane
ku mucyo

542
00:25:29,919 --> 00:25:31,689
na asteroide iva ku zuba.

543
00:25:31,689 --> 00:25:34,390
Imirasire y'izuba ikubita
asteroide yerekana nka

544
00:25:34,390 --> 00:25:35,590
buri kintu cyose muri sisitemu yizuba.

545
00:25:35,590 --> 00:25:37,780
- Inzira imwe dushobora gukora
kuzenguruka ibi ni

546
00:25:37,780 --> 00:25:40,300
yo kureba ku zuba
Kugaragaza hejuru yabo,

547
00:25:40,300 --> 00:25:43,659
dushobora gukoresha ubushyuhe ibyo
bohereza kubashakisha.

548
00:25:43,659 --> 00:25:46,150
Niba dufite ubushyuhe
telesikope ikora kuri infragre

549
00:25:46,150 --> 00:25:49,269
uburebure bw'umuraba, ndetse n'umwijima
Ibintu byasohotse neza.

550
00:25:49,269 --> 00:25:50,590
Zisohoka neza cyane

551
00:25:50,590 --> 00:25:53,080
kuko bafite byinshi
y'ubushyuhe bahindura

552
00:25:53,080 --> 00:25:55,179
kandi dushobora kubona izo mbaraga.

553
00:25:55,179 --> 00:25:56,769
- Umaze kujya mu kirere,

554
00:25:56,769 --> 00:25:58,360
uri kure yubushyuhe bwisi.

555
00:25:58,360 --> 00:26:00,640
Urashobora gutangira kureba
uburebure bwa infragre

556
00:26:00,640 --> 00:26:03,610
kuberako muri muri infragre yumurambararo,

557
00:26:03,610 --> 00:26:06,580
asteroide ifite imbaraga nyinshi zitangwa

558
00:26:06,580 --> 00:26:08,110
kuko ibyinshi muribi byijimye.

559
00:26:08,110 --> 00:26:10,749
Ibyo rero barabyakira
imirasire ku manywa

560
00:26:10,749 --> 00:26:13,090
kandi nijoro barongera bakongera.

561
00:26:13,090 --> 00:26:14,739
Birasa cyane. Ntukeneye

562
00:26:14,739 --> 00:26:18,400
iyo telesikope nini muri
umwanya wo kumenya asteroide

563
00:26:18,400 --> 00:26:21,640
Ko wabishaka
isi ukoresheje urumuri rugaragara

564
00:26:21,640 --> 00:26:24,489
hamwe nubushakashatsi bwibintu byisi
ni imwe muri telesikope.

565
00:26:24,489 --> 00:26:25,870
- Inshingano yo kugenzura ibintu hafi yisi

566
00:26:25,870 --> 00:26:30,040
cyangwa NEO umushakashatsi kuri neo ngufi
umushakashatsi ni telesikope yo mu kirere

567
00:26:30,040 --> 00:26:32,890
ko twubaka ibyo
yagenewe kumenya inzira

568
00:26:32,890 --> 00:26:34,600
no kuranga asteroide

569
00:26:34,600 --> 00:26:35,949
na comets zifite ubushobozi

570
00:26:35,949 --> 00:26:37,300
kwegera isi.

571
00:26:37,300 --> 00:26:39,249
- Ibyo nabyo bizashyirwa muburyo butandukanye

572
00:26:39,249 --> 00:26:41,320
ko ishobora gukora ubushakashatsi hafi

573
00:26:41,320 --> 00:26:44,380
ku zuba kuruta Uwiteka
telesikopi hasi.

574
00:26:44,380 --> 00:26:45,880
- Kubera iyi izuba ryiza rirerire,

575
00:26:45,880 --> 00:26:48,550
turashobora kwerekana
ugereranije n'izuba

576
00:26:48,550 --> 00:26:51,560
kandi ibyo bituma tureba kure
hakurya y'izuba bityo

577
00:26:51,560 --> 00:26:53,959
ko dushobora kubona asteroide
iyo bari kure yacu

578
00:26:53,959 --> 00:26:55,759
- Ibyo rero gukorera hamwe

579
00:26:55,759 --> 00:26:58,249
hamwe na telesikopi hasi biragenda

580
00:26:58,249 --> 00:27:02,449
kwihutisha rwose
Ibintu byinjira muri kataloge.

581
00:27:02,449 --> 00:27:04,070
- Hamwe nubushakashatsi bushya, tugomba kubishobora

582
00:27:04,070 --> 00:27:07,759
kubona ikintu kimeze nka bake
ibihumbi ijana bishya hafi yisi

583
00:27:07,759 --> 00:27:09,919
ibintu mugihe cyubushakashatsi bwayo.

584
00:27:09,919 --> 00:27:13,340
- Turateganya imibare
biziyongera ahantu runaka

585
00:27:13,340 --> 00:27:16,280
hagati y'ibintu bitanu
kugeza 10 mu myaka icumi iri imbere.

586
00:27:16,280 --> 00:27:18,350
- Bazaduha amakuru menshi

587
00:27:18,350 --> 00:27:19,999
kandi bazadusaba

588
00:27:19,999 --> 00:27:21,380
kugira ibikoresho bitandukanye byiteguye

589
00:27:21,380 --> 00:27:23,630
gucunga amakuru muburyo bwiza dushobora.

590
00:27:23,630 --> 00:27:25,880
- Uku kwiyongera kwa
gutahura mu mubare

591
00:27:25,880 --> 00:27:28,550
by'indorerezi ziri
Azaza mu mwana muto

592
00:27:28,550 --> 00:27:31,699
umubumbe hagati urasaba
Umubumbe muto

593
00:27:31,699 --> 00:27:35,330
Kuri Kubasha gutunganya
ibintu ku buryo bwihuse

594
00:27:35,330 --> 00:27:36,530
kandi turabyiteguye.

595
00:27:36,530 --> 00:27:39,739
- Kandi twizere ko ibyo aribyo
tubwire byinshi kubyerekeye binini

596
00:27:39,739 --> 00:27:40,999
Ibintu mu baturage.

597
00:27:40,999 --> 00:27:43,159
Ibiriho, ni binini rwose

598
00:27:43,159 --> 00:27:45,019
bifite ubushobozi kubwinshi

599
00:27:45,019 --> 00:27:47,090
y'ibyangiritse ku butaka niba aribyo
byagombaga kugira ingaruka ku isi.

600
00:27:54,949 --> 00:27:57,350
- Ibi biracyari ubwoko
igihe cyizahabu cyo kuvumbura

601
00:27:57,350 --> 00:27:58,519
kuri asteroide.

602
00:27:58,519 --> 00:28:00,620
Umunsi umwe mugihe kizaza
tuzabona byose

603
00:28:00,620 --> 00:28:02,330
by'ibi bintu n'iki gihe

604
00:28:02,330 --> 00:28:04,400
yo kuvumbura asteroide izaza kurangira

605
00:28:04,400 --> 00:28:06,709
kubice byinshi, byibuze i, urutare

606
00:28:06,709 --> 00:28:08,030
ibyo bishobora guteza iterabwoba rikomeye

607
00:28:08,030 --> 00:28:11,330
ku isi amaherezo
byose bibe kataloge irangwa

608
00:28:11,330 --> 00:28:14,719
kandi byakemuwe cyangwa
yakuwe kurutonde rwibyago.

609
00:28:14,719 --> 00:28:17,840
- Igice icyo ari cyo cyose ushobora
kora kugirango igufashe ugomba kubikora

610
00:28:17,840 --> 00:28:19,610
kandi ndatekereza ko ibyo ari ngombwa rwose.

611
00:28:19,610 --> 00:28:22,850
Ntugomba kuba umuhanga mubumbe

612
00:28:22,850 --> 00:28:24,380
kujya mukwirinda umubumbe.

613
00:28:24,380 --> 00:28:28,249
- Biratangaje gusa
ikintu cyo gufata siyanse

614
00:28:28,249 --> 00:28:30,709
kandi ubishyire mu bikorwa muri ubwo buryo

615
00:28:30,709 --> 00:28:33,380
ko bigira ingaruka mubuzima bwa buri munsi.

616
00:28:33,380 --> 00:28:36,409
- Nibyiza kuri njye ni byiza cyane
kugiti cyawe

617
00:28:36,409 --> 00:28:38,120
kugira uruhare muri,

618
00:28:38,120 --> 00:28:41,780
mu mbaraga nkiyi yabonetse
uruhare rwanjye mubuzima.

619
00:28:41,780 --> 00:28:43,969
- Kubwanjye rero ni umuntu ku giti cye

620
00:28:43,969 --> 00:28:47,900
kuko mfite amahirwe, ndi
amahirwe yo gutanga umusanzu,

621
00:28:47,900 --> 00:28:50,989
urabizi, ukoresheje siyanse kuri
kurinda ikiremwamuntu, urabizi,

622
00:28:50,989 --> 00:28:53,030
kurinda umubumbe wa
icyo kibazo urabizi,

623
00:28:53,030 --> 00:28:55,909
n'ibirimo byose
kuko dufite isi imwe gusa.

624
00:29:09,259 --> 00:29:12,499
- Iturika rya meteor
hejuru y'Uburusiya ukwezi gushize bakomeretse

625
00:29:12,499 --> 00:29:14,479
Abantu 1500.

626
00:29:14,479 --> 00:29:17,209
- Meteorite iherutse
yakubise amashusho yu Burusiya

627
00:29:17,209 --> 00:29:20,120
n'imbaraga za atome
igisasu cyari guhamagarwa gukanguka

628
00:29:20,120 --> 00:29:21,679
kubyerekeye iterabwoba riva mu kirere.

629
00:29:22,729 --> 00:29:24,679
- Iyo arid yanyuze
ikirere cy'isi,

630
00:29:24,679 --> 00:29:26,390
yabikoze ku muvuduko mwinshi rwose,

631
00:29:26,390 --> 00:29:29,300
ikintu kimeze nka kilometero 40.000 kumasaha.

632
00:29:29,300 --> 00:29:32,330
- Nari mfite imbaraga ziturika
inshuro zigera kuri 25 ex,

633
00:29:32,330 --> 00:29:36,110
igisasu cyakoreshejwe muri Hiroshima
cyangwa hafi kilotoni 470 za TNT.

634
00:29:37,939 --> 00:29:39,709
- Byateje ihungabana rikomeye

635
00:29:39,709 --> 00:29:41,540
yamenaguye amadirishya mumujyi wose.

636
00:29:48,479 --> 00:29:51,780
- Iyi meteorite ntoya cyane
ntibyubahirijwe mbere

637
00:29:51,780 --> 00:29:53,550
Kuri Kwinjira mu kirere.

638
00:29:53,550 --> 00:29:56,610
- Ingaruka za bins zaturutse
icyerekezo cy'izuba.

639
00:29:56,610 --> 00:29:59,820
- Byari bigoye cyane
tr trayectory kugirango tubashe

640
00:29:59,820 --> 00:30:02,040
kubona uhereye kuri telesikopi ishingiye ku butaka.

641
00:30:02,040 --> 00:30:05,340
- Abahanga batanze ubuhamya kubyerekeye
uko ibyo bintu bikurikiranwa

642
00:30:05,340 --> 00:30:07,860
nuburyo izo ngaruka zishobora kugabanuka.

643
00:30:07,860 --> 00:30:09,419
- Nkuko twabibutsaga
ibyumweru bibiri bishize,

644
00:30:09,419 --> 00:30:12,030
isi rimwe na rimwe ikubitwa na asteroide.

645
00:30:12,030 --> 00:30:15,870
- Ingaruka zabaye kandi
bizabaho mugihe kizaza.

646
00:30:15,870 --> 00:30:17,790
- Iyo asteroide yari yonyine
nko muri metero 18 hakurya

647
00:30:17,790 --> 00:30:19,380
ibyo byakwira imbere muri iki cyumba. Birakabije

648
00:30:19,380 --> 00:30:21,449
- Iyi asteroide ntabwo yigeze igira ingaruka nini

649
00:30:21,449 --> 00:30:22,650
crater hasi.

650
00:30:22,650 --> 00:30:25,769
Ni ukubera ko bitari binini
bihagije muburyo bwo kubikora

651
00:30:25,769 --> 00:30:27,600
kugeza hasi.

652
00:30:27,600 --> 00:30:30,900
- Ingaruka rero za airbus
Bitandukanye ningaruka

653
00:30:30,900 --> 00:30:33,269
ibyo bigenda kumubiri
gukora ku butaka.

654
00:30:33,269 --> 00:30:35,159
- Asteroide yikubise hasi
binyuze mu kirere cy'isi.

655
00:30:35,159 --> 00:30:36,419
Byari nko gukubita urukuta rw'amatafari

656
00:30:36,419 --> 00:30:38,489
kandi byacitse intege
mo miliyoni mike

657
00:30:38,489 --> 00:30:40,080
ibice nkibi.

658
00:30:40,080 --> 00:30:43,800
- Ndetse kuva kuri metero 20 gusa
asteroide isenyuka muri

659
00:30:43,800 --> 00:30:48,060
ikirere cyisi, ihungabana
bivuye kuri ibyo byangiritse

660
00:30:48,060 --> 00:30:50,550
- Imbere ya asteroide ni amabuye.

661
00:30:50,550 --> 00:30:52,050
Irasa nigitare gisanzwe.

662
00:30:52,050 --> 00:30:55,945
- Tugomba kumenya byinshi kuri ibyo bintu

663
00:30:55,945 --> 00:30:57,840
ibyo bishobora kutugiraho ingaruka.

664
00:30:57,840 --> 00:31:00,570
- Bingana iki? Icyo yakoze
hanze? Nigute izunguruka?

665
00:31:00,570 --> 00:31:03,419
Ni kangahe zishobora kwangirika
irashobora kwihagararaho hasi?

666
00:31:03,419 --> 00:31:05,909
- Isi yaratewe ibisasu
na asteroide yamateka yayo

667
00:31:05,909 --> 00:31:07,409
kandi izakubitwa na asteroide.

668
00:31:07,409 --> 00:31:09,479
Na none. Ibibazo tugerageza

669
00:31:09,479 --> 00:31:12,659
gusubiza mubumbe
kwirwanaho ni igihe, aho,

670
00:31:12,659 --> 00:31:14,064
kandi urutare ruzabikora.

671
00:31:35,999 --> 00:31:40,560
- Ibyo dufite hano rero ni a
butandukanye bwa meteorite aho

672
00:31:40,560 --> 00:31:43,620
bitandukanije na meteorite yubuye
nk'abo ubona hano.

673
00:31:43,620 --> 00:31:46,499
A, urugero rwiza rwibyo

674
00:31:46,499 --> 00:31:49,080
bin yaguye mu Burusiya muri 2013.

675
00:31:49,080 --> 00:31:53,159
Turashaka kumva iterabwoba
ibyo biratugana.

676
00:31:53,159 --> 00:31:55,080
Igice cyo gusobanukirwa iterabwoba ni

677
00:31:55,080 --> 00:31:56,699
gusobanukirwa ubushobozi.

678
00:31:56,699 --> 00:31:58,949
Akenshi usanga umubiri ukora make

679
00:31:58,949 --> 00:32:01,890
cy'ikintu kitubwira
ubushobozi bwayo, ingaruka zayo,

680
00:32:01,890 --> 00:32:04,560
ubushobozi, ni iki ishobora gukora ku isi?

681
00:32:04,560 --> 00:32:08,489
Kwiga rero ibihimbano
atubwira niba ari icyuma,

682
00:32:08,489 --> 00:32:12,030
yaba amabuye cyangwa
icyuma kibuye cyangwa karubone ace.

683
00:32:12,030 --> 00:32:15,600
Ikintu kidakomeye gifite hasi
ubucucike ntabwo bugiye kubikora

684
00:32:15,600 --> 00:32:18,570
Kuri i, mu kirere
kandi ku isi.

685
00:32:18,570 --> 00:32:21,689
Nibyo? Wagira
indege.

686
00:32:21,689 --> 00:32:24,060
Mugihe niba ufite rwose
ikintu cyinshi nkiki cyuma

687
00:32:24,060 --> 00:32:25,290
meteorite, izakubita iburyo

688
00:32:25,290 --> 00:32:27,959
binyuze mu kirere
niyo byaba ari ikintu gito

689
00:32:27,959 --> 00:32:30,090
hanyuma bizarema
ikiriba nka meteor

690
00:32:30,090 --> 00:32:31,259
crater tubona muri Arizona.

691
00:32:33,749 --> 00:32:35,909
None se meteorite itubwira iki, sibyo?

692
00:32:35,909 --> 00:32:37,739
Kuki dukeneye
kuranga ibyo bintu?

693
00:32:37,739 --> 00:32:41,249
Mugusobanukirwa rero
ibihimbano dushobora kumenya

694
00:32:41,249 --> 00:32:43,560
nyoroshyacyaha ni iki
uburyo tugiye gukoresha

695
00:32:43,560 --> 00:32:47,679
kuberako ibikoresho twabikora
Koresha biratandukanye cyane

696
00:32:47,679 --> 00:32:48,729
ku byo bakoze.

697
00:32:53,979 --> 00:32:56,650
Kumva icyo asteroide
ni, wagombaga gusubira mubwoko

698
00:32:56,650 --> 00:32:58,360
y'intangiriro y'izuba ryacu.

699
00:32:58,360 --> 00:33:00,640
- Asteroide ni umubiri wamabuye mwiza

700
00:33:00,640 --> 00:33:02,530
y'ibumoso hejuru y'ibice kuva igihe cyacu

701
00:33:02,530 --> 00:33:03,790
izuba.

702
00:33:03,790 --> 00:33:06,459
Kera cyane, nibindi
hashize imyaka irenga miliyari 4,

703
00:33:06,459 --> 00:33:08,800
- Umubumbe munini wakozwe iyo
ibice bya mbere byegeranye

704
00:33:08,800 --> 00:33:10,269
hanze y'izuba.

705
00:33:10,269 --> 00:33:12,189
Ibikomeye byahujwe buhoro, urabizi,

706
00:33:12,189 --> 00:33:14,620
yaje guhurira hamwe
gushiraho icyo wita

707
00:33:14,620 --> 00:33:15,909
nk'imibumbe.

708
00:33:15,909 --> 00:33:17,769
Ibi ni ibintu
ni, urabizi, mirongo

709
00:33:17,769 --> 00:33:19,749
kugeza kuri kilometero magana

710
00:33:19,749 --> 00:33:23,050
kandi wari ufite, uzi, imbere
ubushyuhe, uzi ko biganisha kuri

711
00:33:23,050 --> 00:33:24,580
ibyo wita nko gutandukana.

712
00:33:24,580 --> 00:33:27,130
Bazagira intangiriro, umwitero hamwe nigitereko.

713
00:33:27,130 --> 00:33:30,820
Izi meteorite rero
reba hano byerekana ingirakamaro

714
00:33:30,820 --> 00:33:32,140
y'iyo mibumbe.

715
00:33:33,429 --> 00:33:36,009
Turizera rero ko
bari barenga ijana

716
00:33:36,009 --> 00:33:39,070
umubumbe
itandukanye hagati ya orbits

717
00:33:39,070 --> 00:33:40,360
ya Mars na Jupiter.

718
00:33:40,360 --> 00:33:43,810
Ariko ibyinshi muri iyi si als
zarimbuwe bikabije

719
00:33:43,810 --> 00:33:47,949
bitewe n'ingaruka zikurikira
imyaka miriyoni magana.

720
00:33:47,949 --> 00:33:51,249
Kandi ibyo tubona ubu muri
umukandara wa asteroide ku bisigisigi

721
00:33:51,249 --> 00:33:53,169
muri ibyo gusenya ibiza,

722
00:33:53,169 --> 00:33:55,929
- Ibyinshi mu bikoresho ko
bigize imirasire y'izuba ubwoko

723
00:33:55,929 --> 00:33:57,669
yo gutwarwa n'izuba

724
00:33:57,669 --> 00:34:00,519
no ku muntu ku giti cye
imibumbe. Ariko siko byose,

725
00:34:00,519 --> 00:34:01,780
- Urabizi, ni nko kumenagura a

726
00:34:01,780 --> 00:34:03,005
isahani hasi.

727
00:34:03,005 --> 00:34:05,650
Uzi ko ufite a
ibice binini ariko byinshi

728
00:34:05,650 --> 00:34:07,179
n'ibice byinshi.

729
00:34:07,179 --> 00:34:10,330
- Noneho asteroide ni ubwoko
ibyo bisigaye byo gushingwa

730
00:34:10,330 --> 00:34:11,499
y'izuba.

731
00:34:11,499 --> 00:34:14,499
Benshi muribo bagumana ibyabo
intera nziza cyane muri

732
00:34:14,499 --> 00:34:18,369
umukandara wa asteroide hagati ya
orbits ya Mars na Jupiter.

733
00:34:18,369 --> 00:34:20,229
Ariko bamwe muribo mugihe runaka

734
00:34:20,229 --> 00:34:22,990
kubera guhindurwa
na rukuruzi rukuruzi

735
00:34:22,990 --> 00:34:24,220
ya Jupiter n'iki,

736
00:34:24,220 --> 00:34:27,369
Binjiye
izuba ryimbere.

737
00:34:27,369 --> 00:34:30,820
Kandi rero bimwe muribi
ibisigisigi bivuye kumiterere

738
00:34:30,820 --> 00:34:33,970
y'izuba rirashobora
wegera gato

739
00:34:33,970 --> 00:34:35,260
kugira ngo ihumurize isi.

740
00:34:35,260 --> 00:34:37,510
- Nguko uko turangiza
hamwe na asteroide.

741
00:34:37,510 --> 00:34:39,220
- Turabishaka rwose
gusobanukirwa ikwirakwizwa

742
00:34:39,220 --> 00:34:40,990
by'ibi bintu, ibihimbano byabo

743
00:34:40,990 --> 00:34:42,669
n'ubwoko bw'aho baturuka.

744
00:34:42,669 --> 00:34:44,260
- Ibyo rero nibyo tugerageza kumenya.

745
00:34:44,260 --> 00:34:46,479
- Nigute basohoka muri
igice cy'imbere cy'izuba

746
00:34:46,479 --> 00:34:48,459
hanyuma winjire muri kano karere
hafi y'isi izenguruka isi?

747
00:35:01,059 --> 00:35:02,829
- Ntushaka kumenya gusa
ko asteroide ihari.

748
00:35:02,829 --> 00:35:06,220
Urashaka kumenya ubunini
ni, ikozwe iki?

749
00:35:06,220 --> 00:35:08,289
Hano hari telesikopi noneho igasohoka

750
00:35:08,289 --> 00:35:11,709
kandi wige byumwihariko
ibiranga asteroide

751
00:35:11,709 --> 00:35:13,599
kugeza aho bashoboye kuva hasi.

752
00:35:15,099 --> 00:35:18,550
- Turashaka rero kubimenya
Ibigize

753
00:35:18,550 --> 00:35:20,559
cy'ikintu, burya byihuta cyane,

754
00:35:20,559 --> 00:35:23,169
yaba ikintu kimwe cyangwa ibintu bibiri.

755
00:35:23,169 --> 00:35:25,570
Kandi birumvikana ko tubishaka
menya, urabizi, misa

756
00:35:25,570 --> 00:35:27,369
cy'ikintu kandi kubyo dukeneye

757
00:35:27,369 --> 00:35:29,979
kugira igitekerezo nyacyo kubunini bwacyo.

758
00:35:29,979 --> 00:35:31,510
Aho niho radar ikinira.

759
00:35:35,709 --> 00:35:37,389
- Yego, nibyiza kubibona amaherezo.

760
00:35:41,950 --> 00:35:45,200
- Iki nicyo kinini muri uru ruganda.

761
00:35:45,200 --> 00:35:49,820
Ni metero 70 z'umurambararo,
abandi bose ni 34.

762
00:35:50,809 --> 00:35:55,639
Nibikomeye cyane
Umubumbe wa radar kwisi.

763
00:35:58,280 --> 00:36:01,789
Hano rero turi kuri Goldstone
Imirasire y'izuba radar muri

764
00:36:01,789 --> 00:36:06,139
hagati y'Ubutayu bwa Mojave
hafi amasaha make uvuye

765
00:36:06,139 --> 00:36:08,959
Pasadena muri Laboratwari ya Jet.

766
00:36:08,959 --> 00:36:12,110
Aha niho mpuza
kure kurebera

767
00:36:12,110 --> 00:36:13,880
hafi yisi ya asteroide.

768
00:36:13,880 --> 00:36:17,930
Ndi Shante Nunu, Ndi asteroide
umushakashatsi wa radar hano kuri

769
00:36:17,930 --> 00:36:19,820
Laboratoire ya NASA.

770
00:36:23,869 --> 00:36:27,709
- Yego ibyo biratangaje.
- Igihe cyose asteroide yegereye

771
00:36:27,709 --> 00:36:30,559
kwisi, dukoresha iyi radar kugirango tuyitegereze,

772
00:36:30,559 --> 00:36:33,470
irashobora kutubwira ibyerekeye
imiterere ya asteroide.

773
00:36:33,470 --> 00:36:36,079
Irashobora kwerekana ibisobanuro birambuye kuri
ubuso bwa asteroide nkiyi

774
00:36:36,079 --> 00:36:38,660
nk'imisozi, imvururu, ibizenga.

775
00:36:38,660 --> 00:36:42,439
Turashobora kandi gupima neza
intera kuri asteroide.

776
00:36:42,439 --> 00:36:44,450
- Hanyuma hanyuma mubyo byose ubona,

777
00:36:44,450 --> 00:36:46,639
ubona siyansi nziza cyane

778
00:36:46,639 --> 00:36:49,189
hanyuma ukabona ibyo
amakuru ushobora gukenera muri

779
00:36:49,189 --> 00:36:51,169
ibyabaye ingaruka zivumbuwe.

780
00:36:52,249 --> 00:36:54,260
- Rero radar nuburyo bukora

781
00:36:54,260 --> 00:36:56,360
yo kwitegereza asteroide mubisobanuro

782
00:36:56,360 --> 00:36:58,760
ko twibyara ibyacu
amashanyarazi.

783
00:36:58,760 --> 00:37:01,070
Dukoresha amashanyarazi menshi cyane

784
00:37:01,070 --> 00:37:03,349
Kuri Kohereza amashanyarazi muri

785
00:37:03,349 --> 00:37:05,150
icyerekezo cya asteroide.

786
00:37:05,150 --> 00:37:07,280
Asteroide yerekana iyi mipfunda.

787
00:37:07,280 --> 00:37:09,889
Bagoreka muri iki gikorwa

788
00:37:09,889 --> 00:37:12,110
hanyuma bagaruka berekeza ku isi.

789
00:37:12,110 --> 00:37:15,860
Ufite ibimenyetso rero biva
umwanya winjira, ugaragaza

790
00:37:15,860 --> 00:37:20,749
y'ibiryo by'ibanze, byerekana
ku isahani ya kabiri

791
00:37:20,749 --> 00:37:22,669
hanyuma bakagaragaza
ku bikoresho.

792
00:37:22,669 --> 00:37:26,749
Turashobora kugereranya
kugoreka byakiriwe

793
00:37:26,749 --> 00:37:28,220
hamwe nibyo twohereje.

794
00:37:28,220 --> 00:37:30,380
Kandi dukoresheje kugereranya turabishoboye

795
00:37:30,380 --> 00:37:34,789
kubyara ibisobanuro birambuye
amashusho cyangwa amakarita ya asteroide.

796
00:37:37,459 --> 00:37:41,660
Urugero rumwe rero nshobora kukwereka ni 2024 mk,

797
00:37:41,660 --> 00:37:44,119
bikaba byari biherutse
intego twabonye.

798
00:37:44,119 --> 00:37:47,360
Twashoboye kubona ibyo
amashusho menshi cyane

799
00:37:47,360 --> 00:37:50,689
aho buri pigiseli iri munsi
metero ebyiri mu gukemura.

800
00:37:50,689 --> 00:37:52,010
Niba ndangije hano,

801
00:37:52,010 --> 00:37:55,610
urashobora kubona ibyo byose
Ibisobanuro birambuye kuri

802
00:37:55,610 --> 00:37:57,229
ubuso bwa asteroide.

803
00:37:57,229 --> 00:38:00,650
Nkuko ushobora kubona uturere twijimye twa radar,

804
00:38:00,650 --> 00:38:03,800
urashobora kubona ko ari imiterere idasanzwe.

805
00:38:03,800 --> 00:38:06,499
Hariho ibintu byinshi
ibyo bisa n'imisozi.

806
00:38:06,499 --> 00:38:09,680
Turashobora rero, dushobora gukurikirana ibi bintu

807
00:38:09,680 --> 00:38:14,389
kandi dushobora gupima
igipimo cya spin ya iyi asteroide.

808
00:38:22,639 --> 00:38:25,789
Hano rero hari icyumba cyo kugenzura muri pase.

809
00:38:25,789 --> 00:38:28,849
Aha niho abakoresha telesikope bicaye.

810
00:38:28,849 --> 00:38:31,700
Turaboherereje orbits ya asteroide,

811
00:38:31,700 --> 00:38:33,349
tuboherereje gahunda yo kwitegereza,

812
00:38:33,349 --> 00:38:35,300
twohereje iboneza dushaka

813
00:38:35,300 --> 00:38:36,769
kwitegereza asteroide hamwe.

814
00:38:36,769 --> 00:38:39,889
Aha rero niho
telesikope, abakoresha baricara

815
00:38:39,889 --> 00:38:42,660
kandi aha niho bari
kugenzura ibikoresho byose kuva

816
00:38:42,660 --> 00:38:45,630
kandi niho amakuru
yakusanyirijwe muri

817
00:38:45,630 --> 00:38:46,860
mudasobwa inyuma.

818
00:38:46,860 --> 00:38:48,389
Kandi nibyo duhuza

819
00:38:48,389 --> 00:38:50,849
gukuramo amashusho yatunganijwe kuri JPL.

820
00:38:56,400 --> 00:38:58,439
Ibi bisa nkibyiza
gushiraho, kugirango nzohereze

821
00:38:58,439 --> 00:39:00,209
kubakoresha telesikope.

822
00:39:02,579 --> 00:39:04,439
Mugihe dutangiye kwitegereza asteroide,

823
00:39:04,439 --> 00:39:06,599
dukeneye orbit nyayo

824
00:39:06,599 --> 00:39:09,840
turashobora rero kwerekana neza intego.

825
00:39:09,840 --> 00:39:12,539
Twabonye spekure, kuvugurura orbit,

826
00:39:12,539 --> 00:39:16,680
tubona impinduramatwara
ishusho, twongeye kuvugurura orbit.

827
00:39:16,680 --> 00:39:21,030
Kandi rero twohereza kuri
igihe cyagenwe,

828
00:39:21,030 --> 00:39:24,059
akaba ari urugendo ruzenguruka
igihe cyoroheje kuri asteroide.

829
00:39:24,059 --> 00:39:26,700
Kandi icyo gihe nikimara,

830
00:39:26,700 --> 00:39:28,680
nibwo dutangiye kwakira echo.

831
00:39:28,680 --> 00:39:31,410
Duhindura kuva kuri
ihererekanyabubasha.

832
00:39:31,410 --> 00:39:36,410
Bifata amasegonda make kugirango
gukora urugendo rw'ibirometero miriyoni

833
00:39:36,450 --> 00:39:39,660
gusubira mu kirere kandi
garagaza kuri asteroide.

834
00:39:39,660 --> 00:39:43,139
Kohereza rero kuri an
igihe cyose cyurugendo

835
00:39:43,139 --> 00:39:47,309
hanyuma hanyuma vuba na bwangu
echo itangira kugera inyuma

836
00:39:47,309 --> 00:39:49,869
kuri telesikope, ni bwo
duhindukira kubakira kandi,

837
00:39:49,869 --> 00:39:53,099
hanyuma twandika i
Umuhengeri wose.

838
00:39:53,099 --> 00:39:57,300
Igihe kimwe rero cyurugendo rwo kuzenguruka kandi
bigize ishusho imwe.

839
00:39:57,300 --> 00:39:59,789
Kandi nitumara kubona orbit nziza,

840
00:39:59,789 --> 00:40:02,789
dushobora gutangira kubona ibi
amashusho yo hejuru.

841
00:40:08,669 --> 00:40:09,900
Burigihe birashimishije

842
00:40:09,900 --> 00:40:13,709
kuko ni ubwambere
umuntu wese arimo kureba

843
00:40:13,709 --> 00:40:16,650
ibiranga hejuru yiyi asteroide.

844
00:40:16,650 --> 00:40:18,689
Hafi ya asteroide twitegereza,

845
00:40:18,689 --> 00:40:20,459
ntitwigeze tubabona.

846
00:40:20,459 --> 00:40:23,999
Kandi rero ibyo ubona byose
hamwe na radar biratunguranye

847
00:40:23,999 --> 00:40:27,360
kandi inshuro nyinshi ni
kuvumbura ikintu gishya.

848
00:40:27,360 --> 00:40:30,450
Nibyiza cyane kubimenya
byibuze mu minota mike

849
00:40:30,450 --> 00:40:31,829
cyangwa wenda n'iminsi mike,

850
00:40:31,829 --> 00:40:35,974
uri umuntu wenyine muri
isi izi iki kintu.

851
00:40:35,974 --> 00:40:39,510
Nibyo, birashimishije cyane,
ni ibyiyumvo bishimishije cyane.

852
00:40:39,510 --> 00:40:42,630
Hano hari imyumvire
inshingano uzi ko,

853
00:40:42,630 --> 00:40:45,329
ko ndi mu itsinda ryingenzi

854
00:40:45,329 --> 00:40:48,809
kandi twese turi guhangana
ikibazo gikomeye

855
00:40:48,809 --> 00:40:52,079
by'iterabwoba rya asteroide
gusuzuma no gufata imiti.

856
00:40:54,539 --> 00:40:56,369
- Reka tuvuge ko hari ikintu twavumbuye

857
00:40:56,369 --> 00:40:59,369
kandi twari dufite akantu gato
Idirishya Kuri

858
00:40:59,369 --> 00:41:03,479
hanyuma uhindukire vuba
amakuru yerekeye imiterere yacyo.

859
00:41:03,479 --> 00:41:05,160
- Bite ho mugihe tubonye asteroide igenda

860
00:41:05,160 --> 00:41:07,349
kugira ingaruka ku isi mu cyumweru gitaha?

861
00:41:07,349 --> 00:41:09,660
- Noneho mu buryo butunguranye
habonetse amahirwe

862
00:41:09,660 --> 00:41:14,070
iyo kamere yaduhaye an
asteroide yagenewe 2023

863
00:41:14,070 --> 00:41:16,619
DZ ebyiri zavumbuwe.

864
00:41:16,619 --> 00:41:18,209
- Iki kintu rero cyavumbuwe

865
00:41:18,209 --> 00:41:21,269
n'ikipe muri Canary
Ibirwa mu Burayi

866
00:41:21,269 --> 00:41:23,309
- Igihe byavumbuwe ,.
kwitegereza byari mu buryo butaziguye

867
00:41:23,309 --> 00:41:25,139
yoherejwe ku mubumbe muto

868
00:41:25,139 --> 00:41:26,519
hanyuma tugatangaza byose.

869
00:41:26,519 --> 00:41:30,180
Uruhare rw'umubumbe muto
Hagati ni Gutandukanya

870
00:41:30,180 --> 00:41:32,550
ikizwi n'ikitazwi.

871
00:41:32,550 --> 00:41:35,550
Turabasobanura nkikintu gishya cyuzuye.

872
00:41:35,550 --> 00:41:38,010
Kandi rero muri ibi bikurikira
amasaha abiri, byinshi

873
00:41:38,010 --> 00:41:39,280
by'indorerezi kuva hirya no hino

874
00:41:39,280 --> 00:41:40,660
isi yatangiye kuyitegereza.

875
00:41:40,660 --> 00:41:42,820
Hanyuma, byari bimeze nkukuri
ingaruka nini zishoboka,

876
00:41:42,820 --> 00:41:44,650
bivuze ko ishobora kugira ingaruka ku isi

877
00:41:44,650 --> 00:41:46,360
- Mugihe cyiminsi mike.

878
00:41:46,360 --> 00:41:49,570
Byari bifite ingaruka zikomeye

879
00:41:49,570 --> 00:41:51,309
imyaka itatu uhereye umunsi wavumbuwe

880
00:41:51,309 --> 00:41:55,090
- Kandi mu ntangiriro yari ifite a
birashoboka cyane

881
00:41:55,090 --> 00:41:58,720
cyo gukubita isi mubuvumbuzi bwayo bwa mbere

882
00:41:58,720 --> 00:42:02,079
hanyuma birakurikiranwa
kandi amahirwe yarazamutse

883
00:42:02,079 --> 00:42:04,720
- Kandi ko ibyo bishoboka IMP
yagumye hejuru nubwo abantu

884
00:42:04,720 --> 00:42:06,309
bohereje byinshi kandi byinshi byo kwitegereza.

885
00:42:06,309 --> 00:42:09,070
Bisobanura ko inzira
kuri asteroide yari,

886
00:42:09,070 --> 00:42:11,079
yari yerekeje ku isi.

887
00:42:11,079 --> 00:42:13,990
- 2023 DZ ebyiri yari asteroide ikomeye.

888
00:42:13,990 --> 00:42:16,329
Ubwo buryo bwa hafi
ku isi y'urutare

889
00:42:16,329 --> 00:42:19,930
ingano ishobora kubaho gusa a
inshuro nke mu kinyejana.

890
00:42:19,930 --> 00:42:21,070
- Hanyuma amaherezo byaje kugenda

891
00:42:21,070 --> 00:42:22,539
ko byari hafi rwose

892
00:42:22,539 --> 00:42:23,860
ariko ntabwo yakubitaga isi.

893
00:42:23,860 --> 00:42:25,720
- Ibindi byagaragaye

894
00:42:25,720 --> 00:42:28,990
gukuramo 2023 DZ ebyiri kurutonde rwibyago.

895
00:42:28,990 --> 00:42:30,249
Icyo rero cyari ikintu cyiza.

896
00:42:30,249 --> 00:42:33,490
- Mu buryo butunguranye birashoboka
yo gukubita isi iramanuka

897
00:42:33,490 --> 00:42:36,490
kandi ni ukubera ko
ingingo nyinshi ukusanya,

898
00:42:36,490 --> 00:42:38,829
ibyiza bya orbit yawe birashobora guhinduka.

899
00:42:38,829 --> 00:42:41,320
- Kuri nasa, twatekereje ibi
byaba amahirwe meza

900
00:42:41,320 --> 00:42:45,160
gutangiza indorerezi
ubukangurambaga mu guhuza ibikorwa

901
00:42:45,160 --> 00:42:48,130
hamwe n’amahanga
Umuyoboro wo Kuburira Asteroide Kugerageza

902
00:42:48,130 --> 00:42:50,530
guhuza umuryango wisi yose hamwe

903
00:42:50,530 --> 00:42:53,769
gukusanya indorerezi
kubyerekeye imiterere yumubiri

904
00:42:53,769 --> 00:42:56,860
ya asteroide no guhindukira
hafi vuba.

905
00:42:56,860 --> 00:43:00,309
- Muri rusange rero twagize a
mugufi cyane iminsi itanu yo kwiyamamaza

906
00:43:00,309 --> 00:43:03,639
aho twagombaga kugabanya ingaruka ziterwa

907
00:43:03,639 --> 00:43:05,079
mu kwitegereza ikintu

908
00:43:05,079 --> 00:43:07,780
no gukusanya byinshi
imyanya ikurikira orbit,

909
00:43:07,780 --> 00:43:11,860
gusobanukirwa igihe cyacyo cyo kuzunguruka,
gusobanukirwa ibiyigize,

910
00:43:11,860 --> 00:43:13,720
gerageza ubirebe hamwe na radar

911
00:43:13,720 --> 00:43:17,019
kubona amakuru yumubiri
nk'ubunini n'ubunini

912
00:43:17,019 --> 00:43:21,039
hanyuma ugerageze no kwinjiza ibi byose
amakuru mu kaga

913
00:43:21,039 --> 00:43:23,650
icyitegererezo kugirango turebe icyaba
ingaruka ku butaka.

914
00:43:23,650 --> 00:43:25,240
Twashoboye rero gukurura byose

915
00:43:25,240 --> 00:43:27,880
by'ibi bintu imbere
ikibazo cy'iminsi itanu.

916
00:43:27,880 --> 00:43:32,860
- Twafashe iyi si nyayo
amahirwe yo gukoresha byose

917
00:43:32,860 --> 00:43:36,880
sisitemu no kwiyamamaza byabikora
gukorwa niba hari ingaruka zishobora kubaho

918
00:43:36,880 --> 00:43:38,590
cyangwa yabonetse

919
00:43:38,590 --> 00:43:40,689
- Mugihe twigeze kubaho
yahuye n'ikibazo

920
00:43:40,689 --> 00:43:44,499
aho twari dukeneye kubikora
gupima imiterere

921
00:43:44,499 --> 00:43:47,499
ya asteroide mugihe a
idirishya rigufi muburyo buhujwe

922
00:43:47,499 --> 00:43:50,439
imyambarire hamwe numuryango wisi yose.

923
00:43:50,439 --> 00:43:53,559
- Twakoresheje rero ibuye rya Zahabu
radar kugirango tuyitegereze

924
00:43:53,559 --> 00:43:56,229
kandi twashoboye kubona
amashusho hamwe nibyemezo

925
00:43:56,229 --> 00:43:59,200
ya metero enye kuri
iyi asteroide, yerekanaga

926
00:43:59,200 --> 00:44:01,780
ko yari umubiri udasanzwe,

927
00:44:01,780 --> 00:44:04,450
yazengurukaga vuba cyane

928
00:44:05,380 --> 00:44:09,700
bishingiye ku bigaragara
yagutse mu mashusho ya radar,

929
00:44:09,700 --> 00:44:12,039
twashoboraga kubwira ko
asteroide yari ahantu hafi

930
00:44:12,039 --> 00:44:13,240
Metero 30 kugeza 40.

931
00:44:13,240 --> 00:44:15,010
Gitoya rero kurenza

932
00:44:15,010 --> 00:44:18,400
ibyo dushobora kugereranya
ukoresheje gusa ikigaragara,

933
00:44:19,300 --> 00:44:23,439
yari intego ikomeye
kwitoza gukorera hamwe

934
00:44:23,439 --> 00:44:26,889
Kuri Koresha Sisitemu muri
gutegeka gutunganya orbit

935
00:44:26,889 --> 00:44:30,309
no kunoza ibiranga
ya asteroide.

936
00:44:32,200 --> 00:44:33,220
- Banyeshuri banjye

937
00:44:33,220 --> 00:44:35,019
nanjye, twarebye iki kintu dukoresheje

938
00:44:35,019 --> 00:44:36,639
telesikopi imwe ku kigo.

939
00:44:36,639 --> 00:44:39,439
Dukoresha NASA infragre
ikigo cya telesikope,

940
00:44:39,439 --> 00:44:41,119
iri kuri Monica Hawaii.

941
00:44:41,119 --> 00:44:43,729
Nimwe muri telesikope nkeya
mw'isi ishoboye

942
00:44:43,729 --> 00:44:46,249
yo kuvuga icyo asteroide ikozwe.

943
00:44:46,249 --> 00:44:48,680
Turagerageza rero gukora geologiya
hamwe na telesikope.

944
00:44:48,680 --> 00:44:50,749
Turimo kugerageza gukora
gushakisha, urabizi, kugerageza

945
00:44:50,749 --> 00:44:53,539
gusobanukirwa namabuye y'agaciro
harahari kuri asteroide

946
00:44:53,539 --> 00:44:55,639
no gukoresha iyo mikono ya ral, ubwoko

947
00:44:55,639 --> 00:44:58,340
y'intoki zerekana urutoki kugirango tumenye

948
00:44:58,340 --> 00:45:01,910
icyo igikumwe gihuye
hamwe na nka meteorite

949
00:45:01,910 --> 00:45:03,559
ko dufite muri laboratoire.

950
00:45:03,559 --> 00:45:06,164
Nibyo rero
kugerageza gukora na DZ ebyiri.

951
00:45:06,164 --> 00:45:09,019
- Iyi rero ni 2023 DZ ebyiri,

952
00:45:09,019 --> 00:45:11,240
- Iki ni icyifuzo,
iyi ni i, ikintu

953
00:45:11,240 --> 00:45:13,939
ibyo bimuka hari DZ ebyiri, nibyo?

954
00:45:13,939 --> 00:45:15,709
- Yego. Urashobora rero kubibona
kwimuka unyuze mu nyenyeri

955
00:45:15,709 --> 00:45:17,479
- Starfield kandi nibyo byerekana

956
00:45:17,479 --> 00:45:19,760
ya igaragara igaragara neza kuruhande rwayo.

957
00:45:19,760 --> 00:45:22,220
Itondekanya rya mbere rigaragara. Yego.

958
00:45:22,220 --> 00:45:24,499
Amaherezo rero icyo twe
gusuzuma ibya DZ bibiri byari

959
00:45:24,499 --> 00:45:28,099
ko byari byinshi
urumuri kuruta uko twari tubyiteze

960
00:45:28,099 --> 00:45:30,110
kuko iyo asteroide ari
byavumbuwe, ntabwo tubizi

961
00:45:30,110 --> 00:45:31,700
burya ni umucyo cyangwa umwijima.

962
00:45:31,700 --> 00:45:34,519
Noneho ibyo bishyiraho intera mubunini, sawa?

963
00:45:34,519 --> 00:45:37,340
Urashobora kugabanuka buhoro
ingano bitewe nibindi byinshi

964
00:45:37,340 --> 00:45:38,869
ibiranga amakuru.

965
00:45:38,869 --> 00:45:42,200
Niba rero ufite radar ibyo
iguha ibisobanuro nyabyo,

966
00:45:42,200 --> 00:45:43,639
urabizi, diameter, urabizi,

967
00:45:43,639 --> 00:45:45,320
hafi yikintu cyanyuma.

968
00:45:45,320 --> 00:45:47,300
Niba ufite ibipimo bya infrarafarike,

969
00:45:47,300 --> 00:45:48,769
urashobora kubuza kwitegereza.

970
00:45:48,769 --> 00:45:50,990
Urashobora rero kubuza
diameter kuri ibyo.

971
00:45:50,990 --> 00:45:52,249
Ariko nawe ufite ibihimbano,

972
00:45:52,249 --> 00:45:54,200
ibihimbano birakubwira ikintu

973
00:45:54,200 --> 00:45:55,400
burya ikintu ni cyiza.

974
00:45:55,400 --> 00:45:57,740
Ibyo rero biguha inyongera
igice cy'amakuru.

975
00:45:57,740 --> 00:46:01,099
Nta tekinike rero itanga
wowe igisubizo cyanyuma,

976
00:46:01,099 --> 00:46:02,749
ariko ibyuzuzanya

977
00:46:02,749 --> 00:46:04,490
yamakuru aturuka kuri telesikope zitandukanye,

978
00:46:04,490 --> 00:46:07,400
tekinike zitandukanye
reka duhuze

979
00:46:07,400 --> 00:46:08,510
Kuri, Kuri Igisubizo kimwe.

980
00:46:08,510 --> 00:46:12,289
Naho ikibazo cya DZ ebyiri, iki
twakoze ni hamwe na IRTF,

981
00:46:12,289 --> 00:46:15,499
turanga muburyo budasanzwe, twe
yarebye urumuri rugaragara

982
00:46:15,499 --> 00:46:18,050
ya DZ ibiri muburebure butandukanye

983
00:46:18,050 --> 00:46:21,499
no muri infragre, muri
uburebure bw'umuraba ntidushobora kubona,

984
00:46:21,499 --> 00:46:23,059
ariko inzoka zirashobora kubona, urabizi, ubwoko

985
00:46:23,059 --> 00:46:24,470
Bya nkubushyuhe bushakisha ibintu.

986
00:46:24,470 --> 00:46:26,720
Ibyo tubona ni umukono udasanzwe

987
00:46:26,720 --> 00:46:28,430
kubutare bwihariye

988
00:46:28,430 --> 00:46:30,919
ibyo biboneka gusa muri ubu bwoko bwihariye

989
00:46:30,919 --> 00:46:32,689
ya meteorite yitwa alite.

990
00:46:32,689 --> 00:46:34,910
Kandi dufite bike
abo mu cyegeranyo cacu.

991
00:46:34,910 --> 00:46:37,700
Urabizi, byombi byaguye
isi yaguye muri Antaragitika.

992
00:46:37,700 --> 00:46:39,260
Dore rero urugero rwarwo.

993
00:46:39,260 --> 00:46:42,139
Ibi ni alite, ni
mubyukuri cyera, sawa?

994
00:46:42,139 --> 00:46:44,570
Irerekana 60 kugeza 70% yumucyo.

995
00:46:44,570 --> 00:46:47,059
Icyo dukora nuko gufata iyi meteorite,

996
00:46:47,059 --> 00:46:48,829
kubijanjagura mu ifu

997
00:46:48,829 --> 00:46:52,789
hanyuma ubishyire muri laboratoire
Ikirangantego kugirango ubone icyerekezo

998
00:46:52,789 --> 00:46:53,900
ya meteorite.

999
00:46:53,900 --> 00:46:56,119
Muyandi magambo, ni gute urumuri rukorana

1000
00:46:56,119 --> 00:46:58,249
hamwe nayo ku burebure butandukanye?

1001
00:46:58,249 --> 00:47:00,680
Ibyo dukora hano rero
ko dufata icyitegererezo

1002
00:47:00,680 --> 00:47:03,019
hanyuma turajanjagura kandi
turayifite, urabizi,

1003
00:47:03,019 --> 00:47:05,150
kugenzurwa na ecran

1004
00:47:05,150 --> 00:47:07,340
ko tuyifite hano aho kuba izuba.

1005
00:47:07,340 --> 00:47:10,099
Dufite isoko yumucyo
iragaragaza, urabizi,

1006
00:47:10,099 --> 00:47:14,180
hanze y'icyitegererezo kandi turi
gukusanya ibiboneka bitagaragara

1007
00:47:14,180 --> 00:47:15,860
hanze y'icyitegererezo dufite.

1008
00:47:15,860 --> 00:47:19,430
Spectrum ntakindi uretse urumuri
igabanyijemo uburebure bwinshi

1009
00:47:19,430 --> 00:47:22,700
no gukoresha iyo spekiteri twe
gereranya ikintu kimwe tubona

1010
00:47:22,700 --> 00:47:25,519
kuva muri NASA infragre
telesikope kandi dushobora kugerageza

1011
00:47:25,519 --> 00:47:27,470
na Guhuza, Urabizi, Ikirangantego

1012
00:47:27,470 --> 00:47:31,579
ya meteorite muri laboratoire
na telesikopi ya telesikopi,

1013
00:47:31,579 --> 00:47:33,709
urabizi, hafi
isi ubwayo.

1014
00:47:33,709 --> 00:47:35,459
Kandi mu gufata iyi spekiteri

1015
00:47:35,459 --> 00:47:37,650
no kubigereranya na kimwe
ibyo biva kuri telesikope

1016
00:47:38,550 --> 00:47:40,680
munsi yisi hafi ya asteroide,
dukwiye gushobora kugereranya

1017
00:47:40,680 --> 00:47:42,780
hanyuma ubwire hafi
isi asteroide ikozwe.

1018
00:47:42,780 --> 00:47:44,309
Kubera ko byari byiza cyane,

1019
00:47:44,309 --> 00:47:46,019
ntukeneye ikintu kuba kinini.

1020
00:47:46,019 --> 00:47:47,490
Byarangije rero kuba bito kurenza

1021
00:47:47,490 --> 00:47:49,889
ibyo twari twiteze kubunini buringaniye.

1022
00:47:49,889 --> 00:47:52,650
Kandi kubera ko niba ari nto,
urabizi, twizere ko dusenga

1023
00:47:52,650 --> 00:47:54,749
ko ikirere kibitaho

1024
00:47:54,749 --> 00:47:56,550
kandi ntituzagira byinshi
Ingaruka ku butaka.

1025
00:47:56,550 --> 00:47:58,950
Nibyo rero byarangiye
bibaho nuko twabishoboye

1026
00:47:58,950 --> 00:47:59,999
Kuri imisumari

1027
00:47:59,999 --> 00:48:02,999
cy'ikintu neza cyane ukoresheje NASA

1028
00:48:02,999 --> 00:48:04,289
umwanzuro wa telesikope.

1029
00:48:04,289 --> 00:48:08,669
- Rero 2023 DZ ebyiri zari zishimishije rwose

1030
00:48:08,669 --> 00:48:13,410
urugero rwo kurinda umubumbe ukora

1031
00:48:13,410 --> 00:48:15,090
ku rwego mpuzamahanga.

1032
00:48:15,090 --> 00:48:17,999
Mu byukuri rero ni intsinzi ishimishije muri

1033
00:48:17,999 --> 00:48:20,970
amashyirahamwe menshi hirya no hino
umubumbe uhurira hamwe.

1034
00:48:20,970 --> 00:48:23,280
Kandi kuba twe
bashoboye kuvumbura,

1035
00:48:23,280 --> 00:48:25,709
kubiranga, menya ko byari akaga,

1036
00:48:25,709 --> 00:48:27,209
hanyuma ukureho izo ngaruka zose

1037
00:48:27,209 --> 00:48:28,320
mbere yuko yegera

1038
00:48:28,320 --> 00:48:30,840
kuri iyi si byari ibintu bitangaje cyane.

1039
00:48:30,840 --> 00:48:32,729
- Reka tuvuge ko hari icyo tubonye

1040
00:48:32,729 --> 00:48:36,059
bigira ingaruka
iterabwoba ku isi. Bikurikiraho?

1041
00:48:36,059 --> 00:48:39,300
- Umunsi uregereje
Isi izagira ingaruka.

1042
00:48:39,300 --> 00:48:40,740
Inkomoko ya D yagiye kwaguka

1043
00:48:40,740 --> 00:48:42,360
kuberako badafite gahunda yumwanya.

1044
00:48:42,360 --> 00:48:43,439
Dufite imwe

1045
00:48:43,439 --> 00:48:46,769
- Turabishoboye, none kuki duhagarara aho?

1046
00:48:58,889 --> 00:49:03,889
- 10, 9, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1

1047
00:49:11,309 --> 00:49:13,410
- Kandi uzamure Falcon icyenda

1048
00:49:13,410 --> 00:49:17,160
na DART kuri NASA ya mbere
ikizamini cyo kwirwanaho

1049
00:49:17,160 --> 00:49:20,130
kugwa nkana muri asteroide.

1050
00:49:25,740 --> 00:49:30,329
- Turimo gutangira a
ibihe bishya byabantu.

1051
00:49:32,070 --> 00:49:34,559
- Turimo gukora ubu butumwa bwo kwerekana

1052
00:49:34,559 --> 00:49:37,349
ko dushobora gutandukanya asteroide

1053
00:49:37,349 --> 00:49:40,889
- Nubwo dukora byose
iburyo, sensor zacu zikora neza,

1054
00:49:40,889 --> 00:49:42,570
icyogajuru cyacu gikora neza.

1055
00:49:42,570 --> 00:49:44,789
Nubwo bimeze bityo, dushobora gukomeza kubura

1056
00:49:57,119 --> 00:50:00,454
- 4, 3, 2, 1.

1057
00:50:05,459 --> 00:50:08,519
- Bwa mbere,

1058
00:50:08,519 --> 00:50:12,269
ikiremwamuntu cyahinduye orbit

1059
00:50:12,269 --> 00:50:14,160
y'umubiri.

1060
00:50:16,169 --> 00:50:19,169
- NASA iremeza

1061
00:50:19,169 --> 00:50:23,189
DART neza
yahinduye intego

1062
00:50:23,189 --> 00:50:25,169
inzira ya asteroide.

1063
00:50:25,169 --> 00:50:29,099
Ubu ni isoko y'amazi
akanya ko kurinda umubumbe

1064
00:50:30,539 --> 00:50:32,910
n'umwanya w'amazi kubantu

1065
00:50:55,300 --> 00:50:57,519
- Nkuko byerekanwe
hamwe n'ubutumwa bwa DART.

1066
00:50:57,519 --> 00:50:59,499
Niba asteroide yarigeze kuvumburwa

1067
00:50:59,499 --> 00:51:01,780
ibyo bishobora kubangamira isi

1068
00:51:01,780 --> 00:51:04,150
kandi dufite ubushobozi

1069
00:51:04,150 --> 00:51:07,510
guhindagura asteroide mu kirere

1070
00:51:07,510 --> 00:51:09,459
no guhindura orbit.

1071
00:51:10,300 --> 00:51:13,119
- Urabizi, tumaze kubona ikintu

1072
00:51:13,119 --> 00:51:15,820
maze yiyemeza ko
birashobora kuba iterabwoba

1073
00:51:15,820 --> 00:51:17,740
gukora iki ku isi
dukora kugirango tugabanye?

1074
00:51:20,439 --> 00:51:22,869
- Amaherezo tugomba kuba twiteguye

1075
00:51:22,869 --> 00:51:25,150
guhisha asteroide kumanota yayo.

1076
00:51:25,150 --> 00:51:27,700
- NASA iherutse kwerekana
ubwoko runaka

1077
00:51:27,700 --> 00:51:30,669
tekinike yo kugabanya
ko twita ingaruka za kinetic

1078
00:51:30,669 --> 00:51:33,160
- Mugihe habaye an
asteroide ije kwisi

1079
00:51:33,160 --> 00:51:35,769
kandi urahari, wowe
irashobora kubihagarika.

1080
00:51:35,769 --> 00:51:38,169
Ndashaka kuvuga ko ibyo ari ibintu bitangaje.

1081
00:51:38,169 --> 00:51:41,110
- Asteroide yacu kabiri
ikizamini cyo kwerekanwa dart buri gihe a

1082
00:51:41,110 --> 00:51:44,680
kwerekana kwerekana gukoresha a
tekinike ya kinetic tekinike.

1083
00:51:44,680 --> 00:51:45,999
- Igitekerezo kiroroshye.

1084
00:51:45,999 --> 00:51:47,740
Muri rusange ufata icyogajuru gusa

1085
00:51:47,740 --> 00:51:48,999
hanyuma ukayikoresha muri asteroide

1086
00:51:48,999 --> 00:51:50,889
no kuyikubita munzira iki

1087
00:51:50,889 --> 00:51:52,300
- Utekereza ko siyanse yimpimbano.

1088
00:51:52,300 --> 00:51:53,680
Ariko ibi ni ukuri.

1089
00:51:53,680 --> 00:51:56,950
Nta na rimwe mu buzima bwanjye nabikora
natekereje ko nzafata couple

1090
00:51:56,950 --> 00:51:58,360
icyogajuru miliyoni ijana z'amadolari

1091
00:51:58,360 --> 00:52:01,180
ukayigusha muri asteroide.

1092
00:52:01,180 --> 00:52:04,660
- Intego yacyo nyamukuru yari iyo kugenda
kuri asteroide ukwezi kwayo

1093
00:52:04,660 --> 00:52:06,760
gukubita ukwezi ukareba

1094
00:52:06,760 --> 00:52:09,459
burya byahinduye orbit yukwezi.

1095
00:52:09,459 --> 00:52:12,729
- Ukwezi kumurika morphos,
izenguruka asteroide yakoze.

1096
00:52:12,729 --> 00:52:15,130
Amosi, kugirango uhindure orbit ya Morphos

1097
00:52:15,130 --> 00:52:17,349
hanyuma werekane ko dushobora gutandukanya abinjira

1098
00:52:17,349 --> 00:52:18,639
asteroide niba tubikeneye.

1099
00:52:18,639 --> 00:52:21,459
- Dart izahinduka gusa
igihe cya orbit

1100
00:52:21,459 --> 00:52:23,829
ya Dior FOSS ikoresheje umubare muto.

1101
00:52:23,829 --> 00:52:26,740
Kandi mubyukuri ibyo aribyo byose
ibyo birakenewe Mubirori

1102
00:52:26,740 --> 00:52:30,309
ko asteroide ari
yavumbuwe neza mbere yigihe

1103
00:52:30,309 --> 00:52:31,749
mbere yuko bigira ingaruka

1104
00:52:31,749 --> 00:52:34,990
- Isi n'umwanya gusa a
bike birahagije

1105
00:52:34,990 --> 00:52:37,059
gukora asteroide mubyukuri iradukumbuye.

1106
00:52:37,059 --> 00:52:40,150
Inyuma yanjye rero urabona Uwiteka
icyogajuru, nibyiza rwose

1107
00:52:40,150 --> 00:52:41,800
kubona ihurira hamwe

1108
00:52:41,800 --> 00:52:42,800
- Ubuzima nyabwo.

1109
00:52:42,800 --> 00:52:44,829
Biratangaje kubibona mubuzima busanzwe,

1110
00:52:44,829 --> 00:52:48,249
- Kubona biva
ibitekerezo mubice nyabyo

1111
00:52:48,249 --> 00:52:50,410
ibyo bizajya mu kirere.

1112
00:52:50,410 --> 00:52:52,599
- Imirasire y'izuba izasohoka

1113
00:52:52,599 --> 00:52:54,010
kugeza kuri metero 28 z'uburebure.

1114
00:52:54,880 --> 00:52:56,680
Imirasire y'izuba
boherejwe, biragenda

1115
00:52:56,680 --> 00:52:58,150
kuba ingano ya bisi yishuri.

1116
00:52:58,150 --> 00:53:00,430
Mugihe izuba ryakinguye, riragenda

1117
00:53:00,430 --> 00:53:02,169
Kuri kuzunguruka muri iki cyerekezo.

1118
00:53:04,749 --> 00:53:06,430
Kuri njye ikintu cyingenzi

1119
00:53:06,430 --> 00:53:08,530
kandi ibintu bishimishije cyane ni byose

1120
00:53:08,530 --> 00:53:09,939
ibibazo bya tekiniki.

1121
00:53:09,939 --> 00:53:11,320
Akazi kanjye kari mbere na mbere

1122
00:53:11,320 --> 00:53:13,059
kwemeza neza sisitemu zose kuri

1123
00:53:13,059 --> 00:53:14,169
icyogajuru gikorera hamwe.

1124
00:53:14,169 --> 00:53:18,160
Hejuru, urabona ibikurikira
inyanja yinyanja hejuru hano

1125
00:53:18,160 --> 00:53:19,599
inyenyeri ikurikirana.

1126
00:53:19,599 --> 00:53:21,849
Hanyuma hakurya hano
inyungu zacu nyinshi antenne.

1127
00:53:21,849 --> 00:53:23,559
Akazi kanjye nukureba neza ko dutangiza.

1128
00:53:23,559 --> 00:53:26,019
Akazi kanjye nukureba neza ko turi
gushobora kwakira amakuru inyuma.

1129
00:53:26,019 --> 00:53:29,740
Akazi kanjye nukureba neza ko twakubise,
hari Draco hepfo

1130
00:53:29,740 --> 00:53:32,479
icyogajuru kimwe,
birumvikana ko kwishyira hamwe

1131
00:53:32,479 --> 00:53:32,959
n'ikizamini

1132
00:53:36,919 --> 00:53:37,519
asteroide.

1133
00:53:37,519 --> 00:53:39,410
Imirima ibiri yumupira wamaguru gusa

1134
00:53:39,410 --> 00:53:42,499
- Turimo kuguruka hejuru
kilometero esheshatu isegonda.

1135
00:53:42,499 --> 00:53:45,530
- Iminsi 30 hanze turabona umwe
pigiseli kumurima wacu wo kureba.

1136
00:53:45,530 --> 00:53:46,820
- Bashobora kubona bakoze Amosi na demo

1137
00:53:46,820 --> 00:53:47,990
Morphos ni ingingo imwe yumucyo.

1138
00:53:47,990 --> 00:53:51,169
- Amasaha agera kuri ane hanze yacu
icyogajuru kiba cyigenga.

1139
00:53:51,169 --> 00:53:53,840
- Hanyuma aho niho
ibintu byose birashimishije rwose.

1140
00:53:53,840 --> 00:53:56,389
- Mubyukuri urimo kubona ingaruka.

1141
00:53:59,599 --> 00:54:02,329
- Algorithm igomba kumenya

1142
00:54:02,329 --> 00:54:05,780
hanyuma ukubite intego muri
Umwanya wo kureba kamera.

1143
00:54:05,780 --> 00:54:08,150
Kandi rero ushobora gutekereza
niba yari umuntu

1144
00:54:08,150 --> 00:54:11,180
umunezero ibi kuko
ntabwo tubizi neza

1145
00:54:11,180 --> 00:54:12,680
uko asteroide isa.

1146
00:54:12,680 --> 00:54:15,229
Kwigana kwacu kuduha ubushobozi

1147
00:54:15,229 --> 00:54:18,019
gukoresha imiterere itandukanye ya asteroide

1148
00:54:18,019 --> 00:54:20,209
na asteroide ibintu byo kubona

1149
00:54:20,209 --> 00:54:22,820
ko ubwenge bwacu bwa NAV algorithm ikora

1150
00:54:22,820 --> 00:54:24,559
kurwanya ibyo byose bitazwi

1151
00:54:24,559 --> 00:54:26,419
- Abahanga mu bumenyi bw'ikirere bagiye gupima

1152
00:54:26,419 --> 00:54:28,880
ni bangahe DART yahinduye DIM
Morphos ni orbit ikoresha

1153
00:54:28,880 --> 00:54:31,280
telesikopi ishingiye ku butaka
kwisi yose.

1154
00:54:31,280 --> 00:54:33,919
Imirongo yerekana i
umucyo uhinduka

1155
00:54:33,919 --> 00:54:36,349
Kuri morphos igenda
imbere n'inyuma.

1156
00:54:36,349 --> 00:54:37,760
Ese Amosi, dushobora kubivuga

1157
00:54:37,760 --> 00:54:40,099
burya DIM Morphos yihuta.

1158
00:54:40,099 --> 00:54:43,280
Ese Amosi, twakoze ibi
ibipimo mbere yuko DART igera

1159
00:54:43,280 --> 00:54:45,019
hanyuma noneho ibi ni bimwe
tekinike tuzakoresha

1160
00:54:45,019 --> 00:54:46,579
nyuma yingaruka zo kumenya

1161
00:54:46,579 --> 00:54:47,780
ni bangahe twahinduye orbit

1162
00:54:56,510 --> 00:54:58,400
- Iyi ni Indorerezi ya Lowell.

1163
00:54:58,400 --> 00:55:00,769
Lowell ni umwe muri benshi
indorerezi ku isi

1164
00:55:00,769 --> 00:55:02,539
ibyo bizaba byitegereza ingaruka zijimye.

1165
00:55:02,539 --> 00:55:05,930
Umubumbe wa mbere wa NASA
ubutumwa bwo kwirwanaho bwo kureba

1166
00:55:05,930 --> 00:55:08,209
uko ingaruka zogajuru zishobora

1167
00:55:08,209 --> 00:55:09,860
guhindagura asteroide muri orbit yayo.

1168
00:55:09,860 --> 00:55:11,570
Aha niho Pluto yavumbuwe

1169
00:55:11,570 --> 00:55:14,030
kandi n'ubu turacyabikora
ubushakashatsi mubice byose

1170
00:55:14,030 --> 00:55:15,499
y'inyenyeri muri iki gihe.

1171
00:55:15,499 --> 00:55:16,400
Reka rero tujye kugenzura.

1172
00:55:21,499 --> 00:55:24,590
Iyi ni telesikope ya Pluto,
telesikope yakoreshejwe

1173
00:55:24,590 --> 00:55:27,380
kuvumbura Pluto hafi
imyaka ijana ishize.

1174
00:55:27,380 --> 00:55:28,970
Hano rero turi kuri Telesikope ya Clark.

1175
00:55:28,970 --> 00:55:31,639
Aha niho mbere ya byose,
hasi kuri kwitegereza Mars.

1176
00:55:33,740 --> 00:55:35,869
Reka tujye hejuru kuri
Umuyoboro wa telesikope wo hasi

1177
00:55:35,869 --> 00:55:38,030
isaha imwe mu majyepfo ya flagstaff,
niho tugana

1178
00:55:38,030 --> 00:55:40,280
gukusanya amakuru
kubutumwa bwa DART.

1179
00:55:40,280 --> 00:55:42,740
Impamvu twese turi
gusohoka hano hagati

1180
00:55:42,740 --> 00:55:45,530
y'iri shyamba ni uko twe
gira ikirere cyijimye hano.

1181
00:55:55,010 --> 00:55:57,050
Kandi iyi ni telesikope ituje.

1182
00:55:57,050 --> 00:55:59,570
Nibyo metero 4.3
telesikope isa.

1183
00:55:59,570 --> 00:56:03,019
Ibi nibyo tuzakoresha
kwiga DIDYMO na DIM Morphos.

1184
00:56:03,019 --> 00:56:04,490
Mu minsi n'ibyumweru

1185
00:56:04,490 --> 00:56:05,869
nyuma ya DART ingaruka,

1186
00:56:05,869 --> 00:56:08,900
icyogajuru DART kizaba
gukubita asteroide yitwa Dior

1187
00:56:08,900 --> 00:56:11,329
foss idasanzwe kuko
ni binary asteroide,

1188
00:56:11,329 --> 00:56:12,829
bivuze icyogajuru

1189
00:56:12,829 --> 00:56:14,990
hafi ya asteroide nini
bita Diddy Mouses

1190
00:56:14,990 --> 00:56:17,510
na DART mubyukuri
gukubita DIM morphos.

1191
00:56:17,510 --> 00:56:19,099
Kandi icyo tuzapima

1192
00:56:19,099 --> 00:56:21,709
ni bangahe DART ihindura orbit

1193
00:56:21,709 --> 00:56:23,419
ya DIM morphos ikikije Didymo.

1194
00:56:23,419 --> 00:56:25,220
Kandi rero iki nikizamini gikomeye

1195
00:56:25,220 --> 00:56:29,039
kurinda umubumbe
ingamba zo kugabanya ibicuruzwa mu gihe twe

1196
00:56:29,039 --> 00:56:30,450
ugomba gukora ibi byukuri.

1197
00:56:30,450 --> 00:56:32,760
Umuyoboro wa telesikope
ni imwe muri telesikopi nyinshi

1198
00:56:32,760 --> 00:56:34,470
hirya no hino ku isi, izakoreshwa

1199
00:56:34,470 --> 00:56:36,630
kwiga yakoze IMOs na Dior fos.

1200
00:56:36,630 --> 00:56:38,849
Nukuri nimbaraga zihujwe kwisi yose.

1201
00:56:38,849 --> 00:56:42,059
Kandi ibyo tureba hano
ni nini ya metero 4.3 y'ibanze

1202
00:56:42,059 --> 00:56:44,760
indorerwamo iri hagati
ya telesikope umuyoboro hano.

1203
00:56:44,760 --> 00:56:46,769
Hejuru hejuru ni indorerwamo ya kabiri.

1204
00:56:46,769 --> 00:56:48,209
Indorerwamo ya kabiri hejuru hejuru irahari

1205
00:56:48,209 --> 00:56:50,459
ni iki cyibanda ku mucyo
Hasi Kuri Ibikoresho

1206
00:56:50,459 --> 00:56:52,680
kandi itwemerera gufata
amashusho hamwe na kamera

1207
00:56:52,680 --> 00:56:54,869
ibyo biri hepfo.

1208
00:56:54,869 --> 00:56:56,999
Ibi birashoboka ko arimwe mubyanjye
ibyumba byihishe

1209
00:56:56,999 --> 00:56:58,260
kuri telesikope.

1210
00:56:58,260 --> 00:57:00,090
Tumeze nko guhagarara imbere kuri telesikope

1211
00:57:00,090 --> 00:57:01,919
no munsi ya telesikopi,

1212
00:57:01,919 --> 00:57:03,869
toni ijana hejuru yumutwe wawe.

1213
00:57:03,869 --> 00:57:05,760
Ufashwe nibi nibi, nibyiza.

1214
00:57:07,200 --> 00:57:08,550
Nubwoko nkuko ubibona

1215
00:57:08,550 --> 00:57:10,410
impinga ndende hano.

1216
00:57:10,410 --> 00:57:13,139
Hejuru ya metero 8000. Kandi
uzamuke hano izuba rirenze.

1217
00:57:13,139 --> 00:57:14,789
Mana yanjye, urabizi,
izuba rirenze aho.

1218
00:57:14,789 --> 00:57:16,950
Nibyiza, biratunganye.

1219
00:57:16,950 --> 00:57:20,639
Kuri dart, tuzaba
gukusanya amashusho yikirere nijoro

1220
00:57:20,639 --> 00:57:22,410
kandi mubisanzwe indorerezi
yaba hano imbere yimwe

1221
00:57:22,410 --> 00:57:23,970
y'izi konsole
kugenzura igikoresho

1222
00:57:23,970 --> 00:57:25,229
no gufata amashusho nkaya

1223
00:57:25,229 --> 00:57:26,999
nkuko barimo baza kuri telesikope.

1224
00:57:26,999 --> 00:57:29,519
DART mubyukuri ni ubwoko bwa
mbere na nyuma yo kugerageza.

1225
00:57:29,519 --> 00:57:31,380
Tugomba gusobanukirwa sisitemu

1226
00:57:31,380 --> 00:57:33,479
mbere yogajuru
ingaruka nkana,

1227
00:57:33,479 --> 00:57:35,639
hanyuma tugomba
sobanukirwa n'ibizavamo

1228
00:57:35,639 --> 00:57:38,910
Ingaruka Ingaruka ni Nka
tureba ku isi.

1229
00:57:38,910 --> 00:57:41,099
Dior FOS izanyura imbere yimbeba zakozwe

1230
00:57:41,099 --> 00:57:42,630
inyuma na mose.

1231
00:57:42,630 --> 00:57:45,030
Ibyo tuzakora
ayo mashusho arimo gupima

1232
00:57:45,030 --> 00:57:47,340
umucyo wa Diddy mouses muri ayo mashusho

1233
00:57:47,340 --> 00:57:49,079
no kureba uko ibyo
umucyo uhinduka.

1234
00:57:49,079 --> 00:57:52,680
Kandi ibyo kwibiza no kumurika
twemerere gupima igihe

1235
00:57:52,680 --> 00:57:53,729
ubwo bwirakabiri burabaho

1236
00:57:53,729 --> 00:57:56,280
hanyuma upime orbit
igihe cya morfos.

1237
00:57:56,280 --> 00:57:58,829
Kandi rero ufite byingenzi
inyenyeri ihamye hano.

1238
00:57:58,829 --> 00:58:01,320
Utudomo twose cyangwa inyenyeri
y'urumuri rutandukanye.

1239
00:58:01,320 --> 00:58:02,939
Kandi kunyura muri uyu murima ni Didi Moss

1240
00:58:02,939 --> 00:58:05,369
na DIM morphos, na none,
ntidushobora kubatandukanya

1241
00:58:05,369 --> 00:58:06,930
nk'ingingo zihariye z'umucyo,

1242
00:58:06,930 --> 00:58:09,990
ariko dufite icyo kintu gito kigenda

1243
00:58:09,990 --> 00:58:11,610
Binyuze mu murima wo kureba.

1244
00:58:11,610 --> 00:58:14,669
Nyuma rero yingaruka, tuzabikora
hanyuma ubashe gusubira inyuma

1245
00:58:14,669 --> 00:58:17,039
hanyuma utangire kwitegereza ureba cyane

1246
00:58:17,039 --> 00:58:19,709
kuri ibyo bikorwa byombi,
ibyo byabaye

1247
00:58:19,709 --> 00:58:22,979
ya dim fos igenda imbere
ya na inyuma ya DIDI Benshi.

1248
00:58:22,979 --> 00:58:24,689
Kandi kuri buri kimwe muri ibyo bice,

1249
00:58:24,689 --> 00:58:26,939
turimo gupima
umucyo wo gusuzuma niba

1250
00:58:26,939 --> 00:58:28,919
cyangwa ntabwo irimo kuba kimwe muribi byabaye

1251
00:58:28,919 --> 00:58:32,490
aho Dior FOS anyura
imbere cyangwa inyuma.

1252
00:58:32,490 --> 00:58:34,050
Ubu ni igerageza ryiza.

1253
00:58:34,050 --> 00:58:36,780
Nubushakashatsi bumwe
ukoresheje ubutaka

1254
00:58:36,780 --> 00:58:37,979
telesikopi nkiyi

1255
00:58:37,979 --> 00:58:41,010
n'abandi ku isi
Kuri Kureba Sisitemu

1256
00:58:41,010 --> 00:58:43,439
hanyuma urebe uko bigira ingaruka
niyi ngaruka.

1257
00:58:43,439 --> 00:58:46,889
Kuberako aribyo rwose
Nzaduha igisubizo kuri

1258
00:58:46,889 --> 00:58:49,619
niki DART yakoze mugihe cyingaruka.

1259
00:58:49,619 --> 00:58:51,360
Kandi ibyo bizaba bishimishije kubona uko

1260
00:58:51,360 --> 00:58:53,669
bigenda bihinduka muminsi kandi
ibyumweru bikurikira izo ngaruka.

1261
00:59:01,590 --> 00:59:02,999
- Mwaramutse mwese.

1262
00:59:04,169 --> 00:59:06,780
Ibyumweru bibiri bishize twakoze ubumuntu,

1263
00:59:06,780 --> 00:59:10,139
ikizamini cya mbere cyo kwirwanaho.

1264
00:59:10,139 --> 00:59:13,619
- Ikipe irapimwe
ko igihe cya orbital

1265
00:59:13,619 --> 00:59:16,019
ya dimorphic yarahindutse.

1266
00:59:16,019 --> 00:59:20,760
- Abahanga mu bumenyi bw'ikirere bagiye bakoresha
telesikopi kwisi gupima

1267
00:59:20,760 --> 00:59:24,030
uko icyo gihe cyahindutse.

1268
00:59:24,030 --> 00:59:27,430
- Izi telesikopi zabaye
kwitegereza iyi sisitemu nijoro.

1269
00:59:27,430 --> 00:59:29,410
Kandi nibyo ubona
kunyura hano kuri iyi

1270
00:59:29,410 --> 00:59:30,459
igishushanyo hejuru.

1271
00:59:30,459 --> 00:59:32,619
Gusa iri joro ryamakuru ya telesikopi nijoro

1272
00:59:32,619 --> 00:59:33,760
nyuma yijoro nijoro.

1273
00:59:33,760 --> 00:59:36,189
- Kandi byavuyemo kwimura asteroide

1274
00:59:36,189 --> 00:59:38,410
kandi mubyukuri guhindura orbit

1275
00:59:38,410 --> 00:59:40,539
na milimetero nkeya ku isegonda.

1276
00:59:40,539 --> 00:59:42,039
Noneho ibyo ntabwo bisa nkibintu byinshi,

1277
00:59:42,039 --> 00:59:45,249
ariko gukora mugihe kirekire
y'igihe, birashobora kuba bihagije

1278
00:59:45,249 --> 00:59:47,110
gufasha kwimura ikintu munzira

1279
00:59:47,110 --> 00:59:49,059
y'isi dukwiye na rimwe kubikora.

1280
00:59:49,059 --> 00:59:53,079
- Byari byitezwe ko ari binini
intsinzi niba yatinze gusa

1281
00:59:53,079 --> 00:59:54,880
kuzenguruka iminota 10,

1282
00:59:56,289 --> 01:00:00,099
ariko mubyukuri byadindije iminota 32.

1283
01:00:00,099 --> 01:00:01,631
- Isi yose yagiye ikurikirana ibi.

1284
01:00:04,150 --> 01:00:07,180
Wow, ndakeneye, mbega ibintu bishimishije

1285
01:00:07,180 --> 01:00:10,749
- Umunsi w'ikipe ya DART muri
mugihe ubitse amanota.

1286
01:00:10,749 --> 01:00:14,079
Ubumuntu bwatsindiye asteroide zeru.

1287
01:00:14,979 --> 01:00:18,249
- Noneho dart, dinosaurs
Byarazimye burundu

1288
01:00:18,249 --> 01:00:20,860
n'ingaruka ya asteroide mumyaka myinshi ishize.

1289
01:00:20,860 --> 01:00:23,800
Hano turi, turashobora mubyukuri
gira icyo ubikoraho.

1290
01:00:23,800 --> 01:00:25,599
Ntekereza ko ibi ari byiza cyane.

1291
01:00:28,869 --> 01:00:30,880
- Hariho ibihe, urabizi, mumwaka

1292
01:00:30,880 --> 01:00:33,519
cyangwa mu myaka icumi iyo
ufite ubwoba, ikiremwamuntu.

1293
01:00:33,519 --> 01:00:35,079
Uzi icyo nshaka kuvuga? Nubwo byose

1294
01:00:35,079 --> 01:00:37,539
ibyo bibaho mwisi ku
umunsi-ku-munsi shingiro mu gishya

1295
01:00:37,539 --> 01:00:39,999
ukwezi, hari igihe iyo
urabizi, abantu ineza

1296
01:00:39,999 --> 01:00:41,829
yo guhurira hamwe kugirango dukore ibintu bikomeye.

1297
01:00:41,829 --> 01:00:45,070
Kandi ndatekereza kubwanjye,
dart yari kimwe muri ibyo bihe

1298
01:00:45,070 --> 01:00:47,439
aho urimo
gutinya byimazeyo ikiremwamuntu.

1299
01:00:47,439 --> 01:00:49,660
Urabizi, hano dufata icyogajuru

1300
01:00:49,660 --> 01:00:52,570
no kuguruka, urabizi, amagana
ya miriyoni, urabizi,

1301
01:00:52,570 --> 01:00:56,619
kilometero kure no gukubita
ikintu hamwe nuwo mukristo

1302
01:00:56,619 --> 01:00:58,990
kandi byose bibaho,
muri, mu kanya nk'ako guhumbya.

1303
01:00:58,990 --> 01:01:02,164
Uzi icyo nshaka kuvuga? Byari
ntabwo ari ubutumwa burebure, urabizi,

1304
01:01:02,164 --> 01:01:04,360
na, na, kandi ndatekereza
Njye, ndishimye cyane, ndishimye cyane

1305
01:01:04,360 --> 01:01:06,160
ya bagenzi banjye ninde
yashoboye gukuramo ibyo.

1306
01:01:06,160 --> 01:01:09,760
- Yerekana aho bigeze
twaje nk'ubwoko

1307
01:01:09,760 --> 01:01:11,079
mu binyejana bishize,

1308
01:01:11,079 --> 01:01:14,380
ndetse no muri roketi ya mbere
yoherejwe mu kirere,

1309
01:01:14,380 --> 01:01:18,249
asteroide yambere kuba
byavumbuwe kubushobozi

1310
01:01:18,249 --> 01:01:21,639
kumenya iterabwoba
asteroide yerekana isi.

1311
01:01:21,639 --> 01:01:26,050
Noneho ubushobozi
yerekanwe kohereza icyogajuru

1312
01:01:26,050 --> 01:01:30,070
kuri asteroide irimo
kuzenguruka izuba kandi

1313
01:01:30,070 --> 01:01:32,979
kandi werekane ko dufite
ubushobozi niba dufite ubuyobozi buhagije

1314
01:01:32,979 --> 01:01:35,320
igihe cyo guhindura orbit.

1315
01:01:35,320 --> 01:01:38,919
Kuri njye byari ibintu bishimishije gusa
akanya mumateka yabantu.

1316
01:01:38,919 --> 01:01:43,269
- Yego yego, wabirebye. I.
byari bimeze, hari hakonje cyane.

1317
01:01:44,169 --> 01:01:46,030
Narebye ubutumwa bwijimye.

1318
01:01:46,030 --> 01:01:49,329
- Yego, Narebye dart
Ingaruka. Byari bitangaje

1319
01:01:49,329 --> 01:01:51,610
- Video yanyuma berekanaga Live

1320
01:01:51,610 --> 01:01:54,760
hanyuma ukabona byose
kugeza kugeza kumwanya wanyuma.

1321
01:01:54,760 --> 01:01:56,919
Natekereje ko ahari
ikintu kinini cyagezweho

1322
01:01:56,919 --> 01:02:00,220
nk'ikintu nk'abantu
kora kuri yo igihe kirekire

1323
01:02:00,220 --> 01:02:03,910
kandi byagaragaye ko dushobora kubikora.

1324
01:02:03,910 --> 01:02:05,499
- Umunsi w'ingaruka za dart wari umwe

1325
01:02:05,499 --> 01:02:09,039
y'iminsi ishimishije cyane mu mwuga wanjye.

1326
01:02:09,039 --> 01:02:11,530
Twarebye ingaruka hano kuri JPL.

1327
01:02:11,530 --> 01:02:14,979
Ingaruka nini kuruta uko nabitekerezaga,

1328
01:02:14,979 --> 01:02:16,329
ariko nanone narishimye

1329
01:02:16,329 --> 01:02:19,180
kuberako twagize kwiruka tureba

1330
01:02:20,169 --> 01:02:24,010
kubwo kwitegereza Didymo gusa
nyuma yamasaha 11 nyuma yingaruka

1331
01:02:24,010 --> 01:02:27,709
kandi yaba iyambere
amahirwe yo kureba uko bingana

1332
01:02:27,709 --> 01:02:30,320
y'ingaruka ingaruka zagize.

1333
01:02:30,320 --> 01:02:34,459
Amosi yari byose natekerezaga
umunsi wose.

1334
01:02:34,459 --> 01:02:38,329
Sinashoboraga gusinzira. Indorerezi
kwiruka byatangiye nka saa tatu za mugitondo

1335
01:02:38,329 --> 01:02:41,269
iryo joro kandi twagize echo yacu ya mbere

1336
01:02:41,269 --> 01:02:43,729
ya Amos yakoze nyuma yingaruka.

1337
01:02:43,729 --> 01:02:47,209
Ntabwo twari twiteze gupima
gutandukana muri iryo joro,

1338
01:02:47,209 --> 01:02:50,329
ariko echo yari yazimye

1339
01:02:50,329 --> 01:02:53,720
aho yagombye kuba
niba nta ngaruka zijimye

1340
01:02:53,720 --> 01:02:55,490
kandi sinashoboraga kwizera amaso yanjye.

1341
01:02:55,490 --> 01:02:58,579
Nari meze, haba hari bamwe

1342
01:02:58,579 --> 01:03:00,709
ibibazo mu gupima

1343
01:03:00,709 --> 01:03:05,059
cyangwa ibi nibisobanuro nyabyo,
nyuma yamasaha 12 gusa nyuma yingaruka.

1344
01:03:05,900 --> 01:03:08,869
Uyu rero yari uwambere
Kumenyekanisha radar

1345
01:03:08,869 --> 01:03:10,400
Bya Ingaruka

1346
01:03:10,400 --> 01:03:13,099
Bya Ingaruka Ingaruka Kuri
orbit ya Dim Morpheus.

1347
01:03:13,099 --> 01:03:16,999
Uruziga rw'umuhondo, ruzenguruka ahantu

1348
01:03:16,999 --> 01:03:21,320
aho echo ivuye muri amorphis
byagombye kuba byarabaye

1349
01:03:21,320 --> 01:03:23,419
nta ngaruka mbi.

1350
01:03:23,419 --> 01:03:28,130
Ariko rero umutuku ni uruziga,
echo ya dim morphos,

1351
01:03:28,130 --> 01:03:30,680
ibyo ushobora kubona ni ibi byera.hari

1352
01:03:30,680 --> 01:03:32,599
kandi urashobora kubona ko ari kure cyane

1353
01:03:32,599 --> 01:03:35,360
aho igomba kuba
byabaye nta ngaruka.

1354
01:03:35,360 --> 01:03:37,579
- Kandi yarayihaye gusa akantu gato.

1355
01:03:37,579 --> 01:03:39,439
Ariko niba ubishaka
kora ibi mu gihe kizaza,

1356
01:03:39,439 --> 01:03:41,300
birashoboka birashobora gukora,

1357
01:03:41,300 --> 01:03:43,430
ariko urashaka kubikora imyaka mbere.

1358
01:03:43,430 --> 01:03:46,789
Igihe cyo kuburira ni ingenzi hano
Kuri Gushoboza Ubwoko

1359
01:03:46,789 --> 01:03:49,550
ya asteroide ihindagurika kuri
birashoboka gukoreshwa mugihe kizaza

1360
01:03:49,550 --> 01:03:53,030
kandi ni igice kinini cyane
ingamba zo kwirwanaho.

1361
01:03:53,030 --> 01:03:55,130
- Inshingano ya dart yari kinetic yambere

1362
01:03:55,130 --> 01:03:56,840
Ingaruka cyangwa Kwerekana.

1363
01:03:56,840 --> 01:04:00,050
- Byaragenze neza
kwerekana ubwo buhanga.

1364
01:04:00,889 --> 01:04:04,010
Hariho ubundi buryo bushoboka

1365
01:04:04,010 --> 01:04:06,169
- Niba ubonye imwe iza.

1366
01:04:06,169 --> 01:04:08,300
Mubyukuri hariho amahitamo menshi.

1367
01:04:08,300 --> 01:04:10,070
- Hariho ubwoko butandukanye bwa mituweli

1368
01:04:10,070 --> 01:04:12,680
kandi barashingira
ku gihe uvumbuye

1369
01:04:12,680 --> 01:04:13,999
ko ikintu kizagira ingaruka.

1370
01:04:13,999 --> 01:04:16,189
- Nibyiza, kimwe mubyingenzi
ibintu dushobora gukora kugirango tumenye neza

1371
01:04:16,189 --> 01:04:19,970
iyo mituweli ikora
dukeneye gutanga umwanya.

1372
01:04:19,970 --> 01:04:21,050
- Igihe ninshuti yawe magara.

1373
01:04:21,050 --> 01:04:24,800
- Mfite umwanya wo kubaka a
icyogajuru, jya mu kirere,

1374
01:04:24,800 --> 01:04:27,289
gusesengura ikintu, gerageza
gusobanukirwa ubwoko

1375
01:04:27,289 --> 01:04:29,570
yimiterere yumubiri iki kintu gifite.

1376
01:04:29,570 --> 01:04:32,329
- Noneho icyo twita
ubutumwa bwo gushakisha kuguruka

1377
01:04:32,329 --> 01:04:34,760
na rendez-vous kugirango natwe
gusobanukirwa neza

1378
01:04:34,760 --> 01:04:38,180
icyo asteroide ari cyo,
nkubunini, misa

1379
01:04:38,180 --> 01:04:39,950
- Ibigize imiti kurugero.

1380
01:04:39,950 --> 01:04:43,849
Ni urutare rukomeye nkuko rufite
amabuye, ikintu nkicyo.

1381
01:04:43,849 --> 01:04:47,090
Hanyuma urashaka kumenya ibyayo
intego muburyo nyabwo

1382
01:04:47,090 --> 01:04:50,150
kuberako ushaka kubikurikirana
kandi nka jya kuriyo.

1383
01:04:50,150 --> 01:04:53,150
- Intambwe ikurikira ni
shakisha a, ubutumwa

1384
01:04:53,150 --> 01:04:55,880
ibyo birashoboka
hindura asteroide.

1385
01:04:55,880 --> 01:04:59,240
- Hariho ubundi buhanga
nubwo ibyo bigikomeza

1386
01:04:59,240 --> 01:05:03,530
kugeragezwa kuri defero ya asteroide.

1387
01:05:03,530 --> 01:05:05,720
- Imashini ya rukuruzi ya rukuruzi,

1388
01:05:05,720 --> 01:05:09,150
aho ufite icyogajuru gusa cya, cya,

1389
01:05:09,150 --> 01:05:12,470
ya misa ikomeye cyane sitasiyo ikomeza

1390
01:05:12,470 --> 01:05:14,660
hamwe na asteroide muri
umwanya ukwiye kandi,

1391
01:05:14,660 --> 01:05:16,070
no gukururana

1392
01:05:16,070 --> 01:05:19,340
hagati y'ibintu byombi
bizemerera icyogajuru

1393
01:05:19,340 --> 01:05:23,729
gukurura buhoro buhoro asteroide
ya trayectory.

1394
01:05:23,729 --> 01:05:27,419
Ubundi buhanga bushobora
kuba ion beam deflector

1395
01:05:27,419 --> 01:05:29,340
aho ufite icyogajuru

1396
01:05:29,340 --> 01:05:33,300
ihindura ion
moteri hejuru

1397
01:05:33,300 --> 01:05:36,539
ya asteroide, ubudahwema
ibisasu hejuru

1398
01:05:36,539 --> 01:05:40,559
ya asteroide, irema
igitutu hejuru yacyo kandi

1399
01:05:40,559 --> 01:05:43,410
imbaraga rero

1400
01:05:44,490 --> 01:05:46,619
ihindura umuvuduko wa asteroide.

1401
01:05:48,150 --> 01:05:51,119
Birumvikana ko firime zose za Hollywood zikunda

1402
01:05:51,119 --> 01:05:52,950
gukoresha ibisasu bya kirimbuzi.

1403
01:05:52,950 --> 01:05:55,769
Biratangaje cyane kandi birashimishije,

1404
01:05:55,769 --> 01:05:57,930
ariko ntitwashoboraga guturika asteroide hejuru

1405
01:05:57,930 --> 01:05:59,070
nkuko babikora muri firime.

1406
01:05:59,070 --> 01:06:02,430
Uraturika igikoresho ,.

1407
01:06:03,749 --> 01:06:08,749
ibisasu, hejuru ya
asteroide hamwe nimirasire iremereye

1408
01:06:08,760 --> 01:06:13,349
bitera ubuso
ibikoresho byo guhumeka

1409
01:06:13,349 --> 01:06:14,729
n'indege hanyuma

1410
01:06:14,729 --> 01:06:19,385
kandi irema ako kanya
moteri ya roketi kugirango tuvuge,

1411
01:06:19,385 --> 01:06:21,300
kandi asunika asteroide.

1412
01:06:21,300 --> 01:06:24,900
- Mubyukuri intego NASA
ni Kubona Asteroide Imyaka

1413
01:06:24,900 --> 01:06:26,340
cyangwa imyaka mirongo mbere

1414
01:06:26,340 --> 01:06:29,010
ibyo bishobora kubangamira isi.

1415
01:06:29,010 --> 01:06:30,689
Noneho ufite impano yigihe

1416
01:06:30,689 --> 01:06:35,340
gukemura birashoboka ko udafite
izo ngaruka zibaho rwose.

1417
01:06:37,410 --> 01:06:39,450
NASA nigice kimwe gusa muri puzzle.

1418
01:06:39,450 --> 01:06:41,099
NASA ifite uruhare rwayo

1419
01:06:41,099 --> 01:06:44,519
nkikusanya amakuru kuva mumwanya

1420
01:06:44,519 --> 01:06:47,220
no kubitanga
amakuru ku zindi nzego.

1421
01:06:47,220 --> 01:06:50,669
- Igice cyose cya puzzle mu
igomba guhaguruka kugeza igihe

1422
01:06:50,669 --> 01:06:52,410
kandi ukore nta nkomyi.

1423
01:06:52,410 --> 01:06:54,055
Kugira ngo tubigereho, tugomba kwitoza.

1424
01:06:54,055 --> 01:06:58,889
- NASA nayo yitabira
mu myitozo ngororamubiri

1425
01:06:58,889 --> 01:07:03,180
hamwe nabandi benshi hirya
leta ya Amerika gutera intambwe

1426
01:07:03,180 --> 01:07:06,450
Binyuze mu bihe
havumbuwe asteroide

1427
01:07:06,450 --> 01:07:08,400
imyaka myinshi mbere yigihe.

1428
01:07:08,400 --> 01:07:11,280
Dore ubwoko bwamakuru
ibyo birazwi.

1429
01:07:11,280 --> 01:07:13,979
Hano haribishoboka
y'ibishobora kubaho ubutaha.

1430
01:07:23,430 --> 01:07:25,829
- Mwaramutse mwese.
Urakoze kuza.

1431
01:07:25,829 --> 01:07:28,834
Byaranshimishije. Ibi
ni imyitozo yacu ya gatanu.

1432
01:07:28,834 --> 01:07:31,530
- Murakaza neza kuri gatanu
Kurinda Imibumbe

1433
01:07:31,530 --> 01:07:33,030
imyitozo yo gukanda kumeza.

1434
01:07:33,030 --> 01:07:35,099
- Iyi myitozo ni ngombwa bidasanzwe

1435
01:07:35,099 --> 01:07:38,189
guhuriza hamwe isi
abahanga n'abafata ibyemezo.

1436
01:07:38,189 --> 01:07:40,800
Kurinda Umubumbe,
Inama y’igihugu ishinzwe icyogajuru,

1437
01:07:40,800 --> 01:07:42,150
- Shema
- Icyicaro gikuru cya NASA,

1438
01:07:42,150 --> 01:07:43,410
- Ubuyobozi bw'ikirere muri Amerika,

1439
01:07:43,410 --> 01:07:46,260
- Minisiteri y'Ububanyi n'Amahanga
kugirango turusheho kwitegura

1440
01:07:46,260 --> 01:07:49,709
ni iki byanze bikunze
ingaruka za asteroide.

1441
01:07:49,709 --> 01:07:51,119
Turabizi ko bizabaho.

1442
01:07:51,119 --> 01:07:53,189
Twebwe, ntitubizi
igihe bizabera.

1443
01:07:53,189 --> 01:07:56,130
- Urabizi, mubyukuri ibi
imyitozo yibanze kuri

1444
01:07:56,130 --> 01:08:00,419
uko duteganya kandi tugahuza
ibikorwa byacu mugusubiza

1445
01:08:00,419 --> 01:08:02,760
ku ngaruka zishobora kuba kuri byose

1446
01:08:02,760 --> 01:08:07,019
guhurira hamwe muri gahunda
kuri, ku kuntu dukiza isi.

1447
01:08:07,979 --> 01:08:09,900
- Kandi hamwe nibyo, ndabatumiye mwese

1448
01:08:09,900 --> 01:08:12,360
gufungura ibahasha yubururu mububiko bwawe.

1449
01:08:13,380 --> 01:08:16,200
Kandi ibyo ufite imbere
ni integuza kuva i

1450
01:08:16,200 --> 01:08:18,809
International Asteroid
Umuyoboro wo kuburira kubyerekeye

1451
01:08:18,809 --> 01:08:22,689
hypothetical scenario yingaruka za asteroide

1452
01:08:22,689 --> 01:08:26,139
kuri Isi yegereye asteroide 2023 TTX.

1453
01:08:26,139 --> 01:08:29,019
- Kuri iyi ngingo muri
ibintu, ingaruka zishoboka

1454
01:08:29,019 --> 01:08:32,500
ya asteroide ni 72% nkuko bibarwa

1455
01:08:32,500 --> 01:08:37,500
na NASA JPLC Neos, hamwe na
Ikigo gishinzwe guhuza ISA NIO.

1456
01:08:37,870 --> 01:08:42,870
Itariki yingaruka yaba
ku ya 12 Nyakanga 2038.

1457
01:08:42,969 --> 01:08:45,939
Ahantu hashobora kuba ingaruka
Kuzenguruka koridor kuva

1458
01:08:45,939 --> 01:08:49,450
Pasifika y'Amajyepfo hakurya
Amerika y'Amajyaruguru, Atlantike,

1459
01:08:49,450 --> 01:08:52,599
Igice cya Iberiya ,.
Inyanja ya Mediterane,

1460
01:08:52,599 --> 01:08:54,490
Misiri kugera ku nkombe za Arabiya Sawudite.

1461
01:08:55,990 --> 01:08:58,960
Noneho ingano yikintu
Bishingiye ku kwitegereza kuva i

1462
01:08:58,960 --> 01:09:01,360
butaka, ntibizwi neza
bishingiye ku mucyo

1463
01:09:01,360 --> 01:09:03,460
n'ubuso butazwi bugaragara,

1464
01:09:03,460 --> 01:09:05,019
amabara ya asteroide.

1465
01:09:05,019 --> 01:09:08,710
Kandi rero birashoboka cyane
byagereranijwe kuba murwego

1466
01:09:08,710 --> 01:09:11,769
ya metero ijana kugeza kuri 320 zishingiye, kuri

1467
01:09:11,769 --> 01:09:13,120
ikizwi kuri asteroide,

1468
01:09:13,120 --> 01:09:16,809
ariko birashoboka kurwego rukabije rwa 60

1469
01:09:16,809 --> 01:09:19,269
kugeza kuri metero 800 z'umurambararo.

1470
01:09:19,269 --> 01:09:21,610
- Nibyiza, nuko ubutaha
ikintu gikomeye tugomba gusuzuma ni

1471
01:09:21,610 --> 01:09:23,979
birumvikana, bangahe
abantu barashobora kugira ingaruka

1472
01:09:23,979 --> 01:09:26,200
hamwe nibi byangiritse bitandukanye ingano i

1473
01:09:26,200 --> 01:09:27,460
ahantu hatandukanye.

1474
01:09:27,460 --> 01:09:31,000
- Mu byukuri ni akarere
igipimo cy'igihugu gishingiye kuri ibyo,

1475
01:09:31,000 --> 01:09:32,229
ingano

1476
01:09:32,229 --> 01:09:34,570
- Asteroide enye muri
ingano yubunini rusange,

1477
01:09:34,570 --> 01:09:37,809
ibyago by'ibanze ni
kujya guturika kwaho

1478
01:09:37,809 --> 01:09:39,309
no kwangiza ubutaka.

1479
01:09:39,309 --> 01:09:43,210
N'ubunini bunini
bishobora kandi gutera tsunami.

1480
01:09:43,210 --> 01:09:45,460
Muri rusange rero impuzandengo yabaturage ni

1481
01:09:45,460 --> 01:09:47,530
abantu bagera ku 270.000

1482
01:09:47,530 --> 01:09:50,229
mubishoboka byose
isi yibasira isi.

1483
01:09:50,229 --> 01:09:52,809
Hanyuma birumvikana ko hariho
biracyafite amahirwe 28%

1484
01:09:52,809 --> 01:09:56,920
ko asteroide ishobora kuzunguruka
n'isi kandi udukumbuye rwose.

1485
01:09:56,920 --> 01:10:00,400
- Twujuje Uwiteka
gushidikanya muri 2038 hamwe nitsinda

1486
01:10:00,400 --> 01:10:02,349
Utudomo twera kandi,

1487
01:10:02,349 --> 01:10:03,670
kandi mubyukuri ntituzi ibyo

1488
01:10:03,670 --> 01:10:06,129
muri utudomo twera ni asteroide nyayo.

1489
01:10:06,129 --> 01:10:09,070
Natwe rero, gusa
kwigana asteroide isanzwe

1490
01:10:09,070 --> 01:10:11,019
kandi turabayobora
byose bigana ku isi.

1491
01:10:11,019 --> 01:10:12,099
Ibiriho ubu

1492
01:10:12,099 --> 01:10:13,210
ko tutazi aho izakubita.

1493
01:10:14,200 --> 01:10:16,660
Turabizi gusa
Kuri iyi Umurongo.

1494
01:10:16,660 --> 01:10:18,820
- Kuri uyu mwitozo
mu minsi ibiri iri imbere,

1495
01:10:18,820 --> 01:10:21,519
tuzakomeza gukonjeshwa
umwanya hano, nonaha,

1496
01:10:21,519 --> 01:10:24,129
Imyaka 14 mbere yingaruka za asteroide

1497
01:10:24,129 --> 01:10:25,599
hanyuma umenye icyo dukora

1498
01:10:25,599 --> 01:10:27,429
hamwe namakuru dufite ubu.

1499
01:10:27,429 --> 01:10:29,139
- Gutegura ibiza,

1500
01:10:29,139 --> 01:10:31,900
umwanya mpuzamahanga
gusangira amakuru

1501
01:10:31,900 --> 01:10:33,939
mu butumwa rusange. Noneho

1502
01:10:33,939 --> 01:10:37,059
- Ikibazo ubu ni
shakisha uko dusubiza

1503
01:10:37,059 --> 01:10:41,379
kandi witegure gushidikanya
ibyabaye nkibi aho

1504
01:10:41,379 --> 01:10:42,759
ntituzi neza ibishobora kubaho,

1505
01:10:42,759 --> 01:10:44,860
ariko ubushobozi
ingaruka zishobora kugabanywa

1506
01:10:44,860 --> 01:10:46,629
ibyago byinshi.

1507
01:10:46,629 --> 01:10:48,460
- Ibi bibona muburyo bumwe
twerekanaga aho,

1508
01:10:48,460 --> 01:10:50,710
gutangira kuvuga kubyerekeye
gusa iterabwoba icyo ari cyo,

1509
01:10:50,710 --> 01:10:52,509
ariko icyo twashoboraga gukora kubijyanye.

1510
01:10:52,509 --> 01:10:56,349
- Amakuru meza ni iyi asteroide
ingaruka zirashobora kwirindwa.

1511
01:10:56,349 --> 01:10:58,540
Dufite byibura tekinoroji eshatu

1512
01:10:58,540 --> 01:11:00,400
ko dushobora kubitekerezaho.

1513
01:11:00,400 --> 01:11:02,259
Kandi bifite ingaruka zitandukanye kumubiri.

1514
01:11:02,259 --> 01:11:04,450
Icyambere rero, ni ingaruka za kinetic,

1515
01:11:04,450 --> 01:11:06,309
bikaba bimeze nkubutumwa bwa dart,

1516
01:11:06,309 --> 01:11:08,950
mugihe icyogajuru kigira ingaruka kuri asteroide

1517
01:11:08,950 --> 01:11:10,509
guhindura umuvuduko wacyo gato.

1518
01:11:11,379 --> 01:11:12,729
Iya kabiri ni ion beam

1519
01:11:12,729 --> 01:11:17,229
aho ukoresha igenzurwa
amashanyarazi kugirango asunike buhoro

1520
01:11:17,229 --> 01:11:20,509
cyangwa gukurura kuri asteroide
kandi uhindure umuvuduko wacyo.

1521
01:11:20,509 --> 01:11:22,879
Hanyuma, amaherezo ni a
ibikoresho biturika bya kirimbuzi

1522
01:11:22,879 --> 01:11:24,500
aho utetse rwose igice

1523
01:11:24,500 --> 01:11:26,750
ya asteroide ikurikirana
guhindura umuvuduko wacyo.

1524
01:11:26,750 --> 01:11:29,150
Tugomba kandi kumenya
imiterere yumubiri

1525
01:11:29,150 --> 01:11:32,420
ya asteroide kuko byose
bw'ubu buryo, niba

1526
01:11:32,420 --> 01:11:34,219
cyangwa ntibakora kandi byihariye bya

1527
01:11:34,219 --> 01:11:36,290
uko wabishushanya, birateguwe

1528
01:11:36,290 --> 01:11:38,210
Kuri Imiterere yihariye ya asteroide

1529
01:11:42,110 --> 01:11:45,259
- Binyuze mu mahuriro nkaya
umwe uyu munsi n'ejo

1530
01:11:45,259 --> 01:11:47,780
no guhuriza hamwe byose
muri mwebwe abahanga ku isi,

1531
01:11:47,780 --> 01:11:49,099
turashobora gukemura ikibazo

1532
01:11:49,099 --> 01:11:51,769
no kuranga asteroide, inzira

1533
01:11:51,769 --> 01:11:55,464
kunoza imikoranire
mu bihugu byunze ubumwe.

1534
01:11:55,464 --> 01:11:58,490
- Niyo mpamvu dushaka gukora siporo
ubwo bushobozi bwose ubu

1535
01:11:58,490 --> 01:11:59,689
kandi ntutegereze kugeza icyo gihe.

1536
01:11:59,689 --> 01:12:03,650
- Twaboneyeho umwanya
Kuri Sisitemu

1537
01:12:03,650 --> 01:12:07,370
no kwiyamamaza byaba
bikozwe niba bishoboka

1538
01:12:07,370 --> 01:12:08,689
yabonetse.

1539
01:12:25,729 --> 01:12:28,280
- Kurinda umubumbe ni a
ikipe ya siporo Asteroid ingaruka

1540
01:12:28,280 --> 01:12:29,780
ibyago dusangiye.

1541
01:12:29,780 --> 01:12:32,000
Kandi rero dukeneye rwose gukora nk'itsinda.

1542
01:12:32,000 --> 01:12:34,639
- Ni ngombwa rwose ko
dufite imbaraga zisi zose zo kugerageza

1543
01:12:34,639 --> 01:12:35,929
kumva ikibazo.

1544
01:12:35,929 --> 01:12:39,559
- Nta gihugu na kimwe gishobora kwigenga
ikiza isi mugihe bibaye

1545
01:12:39,559 --> 01:12:40,700
by'ingaruka zegereje.

1546
01:12:40,700 --> 01:12:42,500
- Ni umuryango utangaje.

1547
01:12:42,500 --> 01:12:46,460
- Ndi mu itsinda ryisi yose
y'abashinzwe kurengera umubumbe.

1548
01:12:46,460 --> 01:12:49,309
Nishimiye cyane kuba muri ibyo
umuryango urinda isi.

1549
01:12:49,309 --> 01:12:51,469
- Ntabwo arinda isi gusa uyumunsi,

1550
01:12:51,469 --> 01:12:53,464
ariko itanga uburinzi kuri.





